İki zamanlı motor yağı: JASO FB, FC, FD ve ISO EGD

Motorlu testere, kenar kesme makinesi, motorlu tırpan, eski bir skuter, yazlıktaki tekne motoru: iki zamanlı bir motor hemen her evde bulunur. Rafta yan yana “2T” yazan şişeler dizili ve her birinde başka bir kod takımı var: JASO FD, ISO-L-EGD, API TC, bazılarında bir de TC-W3. Satıcı umursamıyor: “İki zamanlı yağ iki zamanlı yağdır, önemli olan 1:50 karıştırmak.” Tanıdık geldi mi? Oysa bu işaretlerin her birinin arkasında ayrı bir belge var ve hepsi sizin motorunuzla ilgili değil.

İki zamanlı motorlardan motosiklet yağlarındaki JASO üzerine makalede kısaca söz edilmişti: FB, FC ve FD sınıfları orada tek paragrafta geçiyordu. Burada onları ISO, API TC ve tekne motorlarına yönelik TC-W3 ile birlikte ayrıntılı ele alacağız.

İki zamanlı yağı farklı kılan ne

Olağan bir iki zamanlı motorda (karışımın karterden geçtiği motorda) ayrı bir yağ haznesi yoktur. Yağ yakıtla birlikte gelir, krank mili yataklarını, pistonu ve silindiri yağlar, sonra yanar ve egzozdan çıkar. Dört zamanlı motorun yağı, kalorifer tesisatındaki su gibi çalışır: aylarca devridaim yapar. İki zamanlı yağ ise benzinin kendisi gibidir: bir kez kullanılır, o kadar.

Gereksinimler de buradan çıkar. Yağ tek geçişte iyi yağlamalı, sonra mümkün olduğunca temiz yanmalı: yoğun duman çıkarmadan, piston segmanlarında kurum yapmadan (segmanların yuvasında “sıkışması” iki zamanlı motorların tipik dertlerindendir) ve egzoz portunu ve susturucuyu yavaş yavaş tıkayan tortular bırakmadan. Yani iki zamanlı yağ yalnızca nasıl yağladığına göre değil, nasıl yandığına göre de değerlendirilir.

JASO M345: FB, FC ve FD ne demek

JASO M345, iki zamanlı benzinli motor yağları için Japon standardıdır; Japonya Otomotiv Mühendisleri Derneği (JSAE) geliştirmiştir. Yağ dört göstergeyle sınanır: yağlama gücü, temizleme özelliği, duman ve egzoz sisteminin tıkanması. Üç sınıf vardır: FB, FC ve FD, düşükten yükseğe. Eski FA sınıfı yürürlükteki sürümlerde yok.

JASO M345’in 2018 ve 2024 sürümlerindeki asgari değerler:

İndeksler bir referans yağa göre hesaplanır. Duman burada 2018 yöntemine göre verilmiştir; 2024 sürümünde yeni bir yöntem geldi ve onunla asgari değerler FB için 40, FC ve FD için 80’dir. Yine de JALOS başvuruları hâlâ eski kılavuza göre de kabul ediyor; orada motorlar da asgari değerler de farklı (FB ve FC bir saat sınanıyor ve etek değerlendirilmiyor), bu yüzden listede her iki sürüme göre başvurulmuş yağlar yer alıyor. Üç sınıfta ortak olan iki sınır daha var: 100 °C’de viskozite en az 6,5 mm²/s ve parlama noktası en az 70 °C. Bu rakamların teknik föyde ne anlama geldiğini yağ teknik föyü makalesinde anlattım.

Şimdi işin en ilginç yeri. Yağlama asgarisi üç sınıfta aynı: yeni sürümlerde indeks 103 (başlangıç torkuna göre 98), eski kılavuzda ise yine hepsi için aynı, 95. Yani asgari şartlara göre FB, yağlamada FD’den kötü değildir; fark dumanda, kurumda ve motorun temizliğindedir. FD en yüksek sınıftır (JASO onu açıkça geliştirilmiş FC olarak adlandırır), dolayısıyla FB’nin yettiği bir motora sınıf bakımından uyar. Tersi olmaz: kılavuzda FD yazıyorsa oraya FB yağı koymayın.

Yeni sürümlerde yağlama ve temizliğin artık eskisi gibi motosiklet motorunda değil, yaprak üfleme makinesinin motorunda sınanması dikkat çekici; duman ve egzoz tıkanması ise eskisi gibi jeneratör motorunda, yalnızca başka bir modelde ölçülüyor. Sebebi basit: önceki deney motorunun üretimi durdu, JASO komisyonunun kendi ifadesiyle talep de her şeyden önce küçük ve hafif alet motorlarından geliyor.

JASO çerçevesi: başvurusu yapılmış, onaylanmamış

JASO yağı onaylamaz. Tedarikçi sınamayı kendisi yaptırır, belgeleri sunar; JASO komisyonu (onun adına belgeleri Japonya Madeni Yağlar Derneği, JALOS alır) her şeyin doldurulup doldurulmadığına ve rakamların sınıfa uyup uymadığına bakar ve yağı listeye ekler. Kaliteyi ve sınıfı tedarikçi kendi sorumluluğu altında garanti eder: JASO’nun standardın uygulanmasına dair kılavuzlarında doğrudan böyle yazıyor ve etikette de tam olarak bunu yazması gerekir. Yağı “JASO onaylı” diye pazarlamayı ise aynı kılavuzlar yasaklıyor. Komisyon yalnızca piyasadan örnekleme yoluyla yağ alıp bunları sunulan belgelerle karşılaştırabilir.

Ama kodu herkes doğrulayabilir. JASO çerçevesi taşıyan bidonda sınıfın yanında dokuz karakterlik bir yağ kodu bulunur: üç rakam yağın tedarikçisinin ya da üreticisinin ülke telefon kodudur (081 Japonya’dır), üç Latin harfi tedarikçinin kodudur, üç rakam da onun kendi numarasıdır. Sunulan yağların listesini JASO komisyonu JASO iki zamanlı yağlar sayfasında yayımlıyor (listenin kendisi ayrı bir PDF): orada altı yüze yakın yağ var ve yarısından fazlası FC. Önce koda, sonra sınıfa bakın: İngilizce listedeki ad bidonda yazandan biraz farklı olabilir. Kod listede yoksa ya da sınıf başkaysa o şişeye temkinli yaklaşın (gerçek bir şartı üreticinin beyanından nasıl ayıracağınızı yağ onayı nasıl kontrol edilir makalesinde anlattım).

ISO-L-EGB, EGC, EGD: benzer ama aynı değil

Uluslararası ISO 13738 standardı (geçerli sürümü 2011 tarihli), karter süpürmeli iki zamanlı benzinli motorların (motosikletlerin, kar motosikletlerinin, motorlu testerelerin) yağlarını ve ISO 6743-15 sınıflandırmasındaki EGB, EGC ve EGD sınıflarını tanımlar. ISO-L-EGD yazısındaki “L” yalnızca “yağlayıcılar” sınıfının işaretidir.

ISO sınıfları Japon sınıfları esas alınarak oluşturuldu, ama bir ekle: ISO, eski FB ve FC’de bulunmayan piston eteği temizliği değerlendirmesini ekledi, üst iki sınıf için de temizleme özelliğini ölçen daha uzun, üç saatlik bir sınama getirdi. Japon standardı sonradan yetişti: önce 2002’de FD için, 2018 ve 2024 sürümlerinde ise üç sınıfın hepsi 180 dakika çalıştırıldıktan sonra değerlendiriliyor, etek de dahil. Ama JASO’daki deney motoru artık başka, asgari indeksler de başka; ISO 13738 ise 2011’den beri değişmedi. Yani FB-EGB, FC-EGC ve FD-EGD çiftleri amaç bakımından yakındır, aralarına eşittir işareti koymak ise alışılmış bir basitleştirmeden ibarettir.

Alıcı için iki şey daha önemli. Birincisi, ISO yağı belgelendirmez ve kayıt tutmaz; bidondaki ISO-L-EGD yağ üreticisinin sözüdür ve ISO’da doğrulayacağınız bir yer yok. İkincisi, bidonlarda alışılmadık çiftlere rastlanır: kataloğumuzda EGD’nin yanında FC, EGC’nin yanında FB görülüyor. O yüzden motor üreticisinin adını verdiği işareti arayın: FD yazıyorsa FD, EGD yazıyorsa EGD arayın.

API TC ve TC-W3: bambaşka yollar

API TC eski bir Amerikan sınıfıdır ve kataloğumuzdaki iki zamanlı yağların neredeyse hepsinde var (29’un 26’sında). Bu sınıftaki yağları tanımlayan ASTM D4859 spesifikasyonunu (segman sıkışmasına ve piston sarmasına yatkın, “genellikle dıştan takma tekne motoru olmayan” iki zamanlılar için) ASTM 2022’de yerine yenisi konmadan geri çekti. Şişedeki TC tek başına pek bir şey söylemez; yanındaki JASO ya da ISO sınıfına bakın.

TC-W3 bambaşka bir hikâye: Amerikan Tekne ve Tekne Ekipmanı Üreticileri Birliği’nin (NMMA) su soğutmalı iki zamanlı tekne motorları için yürüttüğü sınama ve belgelendirme programıdır. Yağ lisans ve “RL” kayıt numarası alır, kayıtlı TC-W3 yağlarının listesini NMMA kendi sitesinde yayımlar. “W”, water-cooled yani su soğutmalı demektir. Dıştan takma motorun üreticisi TC-W3 istiyorsa RL numaralı TC-W3 arayın. Hava soğutmalı bir testere ya da skuter için ise TC-W3 hiçbir şeyi garanti etmez: kılavuzun istediği JASO ya da ISO sınıfının yerini tutmaz.

Karışım mı, ayrı depo mu?

İki zamanlı yağ ya bidonda benzinle karıştırılır (premiks) ya da ayrı bir depoya doldurulur ve oradan pompayla verilir (birçok skuterde ve motosiklette böyle). Birçok iki zamanlı yağın teknik föyünde “önceden inceltilmiş” oldukları, bu yüzden hem karışım hem ayrı yağlama için uygun oldukları yazar. Aynı yerde şu da yazar: yağı motor üreticisinin önerisine göre dozlamak gerekir. Ama yalnızca karışım için üretilmiş yağlar da var: ayrı depolu motor için föyde ayrı yağlamadan açıkça söz edilmesi gerekir.

Oran da yağ sınıfı gibi üreticinin bir şartıdır. Örneğin Husqvarna testereleri için 50:1 yazıyor, yani %2 yağ (5 litre benzine 100 ml); belirli bir modelin ayrıntıları için kılavuza yönlendiriyor ve karışımı en fazla yaklaşık bir aylık hazırlamayı öneriyor. Otomobil motor yağında JASO FB, FC ya da FD sınıfı yoktur, dolayısıyla “yağ değişiminden artmış” olsa bile iki zamanlı motorun kılavuzundaki şartı karşılamaz.

Sentetik mi, mineral mi?

JASO ya da ISO sınıfını sınamalar belirler, “sentetik” yazısı değil. Kataloğumuzda baz yağı belirtilmiş FB yağları mineraldir; FD yağları arasında ise hem sentetik hem yarı sentetik olanlar var. Yarı sentetik bazlı bir FD yağı yine FD’dir, sınıfsız “sentetik” ise yalnızca bir yazıdır. Sentetik çalışma özellikleri bakımından minerale üstündür, ama kılavuzu FB isteyen kenar kesme makinenizin motoru bunu hissedecek mi? Ayrıntılar sentetik mi mineral mi daha iyi makalesinde.

İki zamanlı motor sahibi için bunun anlamı ne?

1. Kılavuz. Sınıfı (JASO FB, FC, FD ya da ISO-L-EGB, EGC, EGD), oranı ve yağlama biçimini bulun: karışım mı, ayrı depo mu. Dıştan takma tekne motorunun kılavuzunda genellikle TC-W3 yazar.

2. Bidon. Gereken sınıf ve yanında dokuz karakterlik JASO kodu. Kodu JASO listesinden doğrulamak kolay; TC-W3 için NMMA listesindeki RL numarası.

3. Oran. Göz kararı koymayın, ölçün; bir sezonluk karışım da hazırlamayın.

Bir kez daha söyleyeyim: hangi yağın konacağına motor üreticisi karar verir ve bu kural testere için de otomobil için olduğu kadar geçerlidir (üreticinin önerilerini nasıl öğreneceğinizi ayrıca anlattım). “İki zamanlı yağ iki zamanlı yağdır” ise bir yağ sınıfı değil, satıcı tekerlemesidir.