Onaylı, uyumlu, tavsiye edilen: yağın onayı nasıl kontrol edilir?

Servis kitapçığında MB 229.51 yazıyor. Rafta iki bidon var, ikisinde de aynı numara, ama birinin yanında “approved”, ötekinin yanında “meets the requirements” yazıyor. Satıcı ikisinin aynı şey olduğunu temin ediyor, üstelik ikincisi daha ucuz. Tanıdık geldi mi? Oysa bu iki yazının arkasında farklı insanlar duruyor: ilkinin arkasında araç üreticisi, ikincisinin arkasında yalnızca yağ üreticisi.

Onayın ne olduğunu ve neden bir kalite göstergesi değil, yağın dar bir uzmanlık alanı olduğunu yağ onayları nedir yazısında anlattım. Gerçek bir onayın etikette nasıl göründüğünü (“approved”, “Freigabe”) ve “suitable for” ya da “exceeds” ifadelerinden nasıl ayrıldığını ise araç üreticilerinin yeni onayları yazısında bulabilirsiniz. Burada konu başka: ne etikete ne de satıcıya inanmadan yazının doğru olup olmadığı nasıl kontrol edilir. Bu arada yağ rehberimizde “Üretici onayları” ve “Gereksinimleri karşılar” satırlarının ayrı durmasının nedeni de tam olarak bu: aynı VW 505 00 bazı yağlarda birinci satırda yazılı, başka birçok yağda ise yalnızca ikincide.

Her işaretin sorumlusu kim

Kural basit: bidondaki her yazının arkasında sorumlu bir taraf ve bunu kontrol edebileceğiniz bir yer vardır. Böyle bir yer yoksa elinizdeki şey yalnızca yağ üreticisinin sözüdür.

Araç üreticisinin onayı: yazıyı değil, kaydı arayın

Onay etikette değil, araç üreticisinin listesinde durur. Etiketi herkes bastırabilir, ama listeye ancak araç üreticisinin istediği testlerden geçerek girilir.

Mercedes-Benz binek araçlar için onaylı yağların açık bir listesini kendi spesifikasyon sayfalarının numaralarıyla (229.5, 229.51, 229.52 vb.) tutuyor, Daimler Truck ise kamyonlar için ayrı bir liste yayımlıyor. Binek araç listesinin nasıl kurulduğuna dikkat edin: her kayıtta yağın tam ticari adı, şirketi ve çoğunlukla tek bir viskozite yazar. Yani onaylanan bir marka ya da ürün serisi değil, belirli bir viskozitedeki belirli bir yağdır.

ZF TE-ML şanzıman yağı listelerini herkese açık yayımlıyor (aftermarket.zf.com/lubricants): onaylı her yağın orada ZF000000 biçiminde bir numarası vardır ve listenin her yeni sürümü öncekilerin hepsinin yerini alır. Liste numaralarının ve sınıf harflerinin ne anlama geldiğini ZF TE-ML onayları yazısında anlattım.

Porsche onaylı yağ özetleri yayımlıyor; her yağın yanında viskozite, satış bölgesi ve onayın geçerli olduğu tarih yer alıyor. Bunlar herkese açık bir sayfa değil, servis bültenleridir ve Porsche bayisinde bulunur.

Peki açık bir liste yoksa? Bu da olur. O zaman ithalatçıdan ya da yağ üreticisinden araç üreticisinin verdiği onay mektubunun bir kopyasını isteyin: mektupta yağın adı, onay numarası ve tarih bulunur. Bazı yağ üreticileri bu mektupları kendi sitelerine koyuyor. Markanın yetkili servisi de motorunuz için tam olarak neyin kayıtlı olduğunu söyleyebilir.

Ayrı bir durum da GM’nin dexos’udur. Bu alışılmış anlamda bir onay değil, bir lisanstır. GM açıkça şöyle diyor: gerçek bir dexos yağının ön etiketinde dexos işareti, arka etiketinde ise 11 haneli (harf ve rakamlardan oluşan) bir lisans numarası bulunur; bu iki işaret yoksa yağ lisanslı değildir ve GM araçları için tavsiye edilmez. Dolayısıyla işaretsiz, küçük puntoyla yazılmış “dexos’a uygundur” henüz dexos demek değildir.

API, ILSAC, ACEA ve JASO: arkalarında kim var

API ve ILSAC: kontrol edebileceğiniz bir lisans

Amerikan Petrol Enstitüsü’nün (API) “halka”, “yıldız” ve “kalkan” işaretlerini, 1993’ten beri işleyen EOLCS motor yağı lisanslama sistemi veriyor. Bunları bidona basma hakkı yalnızca lisans almış şirketlere aittir. API ayrıca lisanslı yağları mağazalardan satın alıp beyan edilenle uyuşup uyuşmadığını denetliyor; uyumsuzluk halinde lisans geri alınabiliyor. SP, SQ, GF-7A ve GF-7B sınıflarının ne anlama geldiğini API SQ ve ILSAC GF-7 yazısında anlattım.

Lisansı ise herkes kontrol edebilir: API’nin markaları, viskoziteleri ve sınıfları içeren herkese açık bir lisans sahipleri rehberi var. Marka rehberde yoksa, bidondaki işaret hiçbir şeyin güvencesi değildir.

ACEA: ACEA onayı diye bir şey yoktur

Burada pek çok kişi yanılıyor. Avrupa Otomobil Üreticileri Birliği (ACEA) yağları ne test eder ne de onaylar; yalnızca gereksinimleri belirler. ACEA genel gereksinimlerinde, sınıflara uygunluk beyanlarının öz sertifikasyona dayandığını açıkça belirtiyor. Yani yağ üreticisi testi kendisi yaptırır, sınıfı da kendisi beyan eder; yine de kurallar dahilinde: testler akredite laboratuvarlarda yapılır, ATIEL’in (Avrupalı madeni yağ üreticilerinin teknik birliği) uygulama kurallarına uymak zorunludur ve sınıf beyan etme hakkı yalnızca Avrupa motor yağı kalite yönetim sistemi EELQMS’nin uygunluk mektubunu imzalamış üreticilere aittir. Beyanın ACEA sitesinde kaydedilmesini ise birlik yalnızca öneriyor.

Dolayısıyla bidondaki “ACEA onaylı” ifadesi en hafif deyimle yanlıştır: orada onaylayacak kimse yok. ACEA sınıfı yağ üreticisinin verdiği bir sözdür ve ona, yağ üreticisine güvendiğiniz kadar güvenebilirsiniz. Üstelik ACEA’nın kendi ifadesiyle, hangi sınıfın hangi motora uygun olduğunu motor üreticisi belirler. Mevcut sınıfların birbirinden farkını ACEA 2023 yazısında okuyabilirsiniz.

JASO: onaylı değil, kayıtlı

Japon JASO sınıfları bu ikisinin arasında durur: yağ üreticisi yağı kendisi test eder ve sınıfı kendisi beyan eder, ama beyan kayda geçer ve yağa bir kod verilir. Japon Madeni Yağlar Derneği (JALOS) iki zamanlı yağların, motosiklet yağlarının, DH ve DL sınıfı dizel yağlarının ve benzinli otomobil motoru yağlarının açık kayıtlarını tutuyor. Bidondaki JASO çerçevesinin nasıl okunacağını JASO motosiklet yağları yazısında anlattım.

Beş tuzak

1. Bölge. Onay her yerde geçerli olmayabilir. BMW’nin partikül filtresiz benzinli motorlarında Longlife-04 yalnızca Avrupa Birliği ülkelerinde, bir de İsviçre, Norveç ve Lihtenştayn’da kullanılabiliyor; bunların dışında bu tür motorlar için başka bir onay, çoğunlukla Longlife-01 gerekiyor. Dizellerde ve partikül filtreli benzinli motorlarda böyle bir kısıt yok. Önemli olan aracın nerede kullanıldığıdır, nerede satın alındığı değil: Türkiye bu listede yer almıyor, yani Almanya’dan “Avrupa” kitapçığıyla, Longlife-04 yazılı olarak getirilmiş partikül filtresiz bir benzinli BMW için yağı markanın yetkili servisine sormak daha doğru olur.

2. Model yılı. Porsche’nin A40 onaylı yağ listesi 1997-2020 model yılı araçlar için geçerli. Daha yeni Porsche’lerin başka onaylara ihtiyacı var; yani bidondaki “Porsche onaylı” ifadesi “her Porsche için” anlamına gelmez.

3. Geçerlilik süresi. Onay sonsuza kadar sürmez. Örneğin ZF onayı 12 ay geçerlidir ve ancak yağ üreticisi formülasyonun değişmediğini doğrularsa uzatılır; aksi halde otomatik olarak kalkar. Listeler yeniden yazılır: yeni sürüm öncekilerin hepsinin yerini alır ve geçen yıl listede olan bir yağ bugün listeden düşmüş olabilir. Onay varken üretilmiş bir bidon rafta uzun süre durur, ama listede artık o kayıt yoktur.

4. Tüm seri yerine tek bir viskozite. Bir yağ üreticisi 5W-30 için onaya sahip olup aynı serinin 5W-40’ı için sahip olmayabilir; sitede ya da reklamda ise serinin tüm onayları bazen tek bir listede toplanır. Araç üreticisinin listesi burada nettir: onaylanan, belirli bir viskozitedeki belirli bir üründür.

5. Eski teknik föy. Yağların teknik veri föyleri (TDS) tarihlidir ve internette yıllarca eski sürümleri dolaşır. Üç yıl önceki bir föydeki onay listesi, araç üreticisinin geçerli listesiyle aynı şey değildir.

Yağınızı kontrol etmek için dört adım

1. Servis kitapçığı. Motorunuz, model yılınız ve pazarınız için tam onay kodu ile viskozite oradan alınır. Bu olmadan kontrol edecek bir şey yoktur.

2. Bidon. Aynı kodu ve aynı viskoziteyi bulun, sonra kodun yanındaki sözcüğe bakın: ne anlama geldiği yukarıdaki tabloda görülüyor.

3. Liste. Yağı araç üreticisinin listesinde (Mercedes-Benz, ZF; Porsche için bayide), API rehberinde ya da JASO kaydında tam adı ve viskozitesiyle arayın. Bulamadıysanız ya da orada başka bir viskozite varsa, bu artık ufak bir ayrıntı değildir.

4. Belge. Açık bir liste yoksa ithalatçıdan tarihli onay mektubunun bir kopyasını isteyin ya da yetkili serviste sorun.

Bir kez daha söyleyeyim: belirleyici olan aracınızın üreticisinin gereksinimidir ve bu, etiketteki yazıya bakılarak değil, onayı veren tarafın listesindeki kayda bakılarak kontrol edilir. Bidonda yalnızca “gereksinimleri karşılar” yazıyorsa ve satıcı bunun aynı şey olduğuna yemin ediyorsa, bu gereksinimlerin altında kimin imzası olduğunu sorun. Karar sizin, ama garantili bir araç için cevap çoğunlukla ortadadır.