Motor yağı kalite sınıflandırmaları nelerdir?

Birçok durumda araç üreticisinin motor yağı şartları, her şeyden önce uluslararası kalite sınıflandırmalarına uygunluk demektir. Dört ana sınıflandırma var ve mantıkları farklı; bu yüzden nasıl ayrıldıklarına ve bugün hangi sınıfların geçerli olduğuna kısaca bakmakta fayda var.

1. API: motor yağlarının Amerikan sınıflandırma sistemi (ayrıntılar için API motor yağı sınıflandırması yazısına bakın). Benzinli motorlar için sınıflar S harfiyle, dizel motorlar için C harfiyle başlar. API’nin mantığı şöyle: her yeni kalite sınıfı öncekilerden daha yüksek şartlar koyar ve çoğunlukla hepsinin yerini alır. Yani aracınızın üreticisi API SL sınıfında yağ istiyorsa (başka şart koşmuyorsa), çoğunlukla API SM ve daha sonraki sınıflara göre sertifikalı yağlar da kullanılabilir. O günden bu yana daha sonraki sınıflar epey çoğaldı: API SN (2010), doğrudan enjeksiyonlu turbo motorlarda düşük hızda vakitsiz tutuşmaya (LSPI) karşı koruma getiren API SN Plus eki (2018), buna ek olarak triger zinciri tahrikini aşınmaya karşı koruyan ve pistonlardaki ve turbo kompresördeki tortular için daha sıkı şartlar getiren API SP (2020) ve nihayet API SQ (2025). Sınıfın yanında Resource Conserving işareti varsa, yağ ayrıca yakıt tasarrufunu ve egzoz temizleme sistemlerinin korunmasını da doğrulamış demektir; aslında bunlar ilgili ILSAC sınıfının şartlarıdır (aşağıda anlatılıyor). Genel olarak API’ye şartlı olarak evrensel bir sınıflandırma diyebiliriz ve Avrupa pazarı için üretilmiş bir motora yağ seçmek için çoğunlukla yeterli değildir. API’nin dizel serisi de aynı şekilde kuruludur: CI-4 ve CI-4 Plus (2002 ve 2004), ardından CJ-4 (2006), partikül filtreli motorlar için ilk sınıf, kül, kükürt ve fosfor sınırlaması olan, ve hepsinin yerini alan CK-4 (2016). Onunla aynı anda çıkan FA-4 ise ayrı duruyor: bunlar, 2017 model ve daha yeni bazı tasarruflu kamyon dizelleri için yüksek sıcaklık viskozitesi düşürülmüş yağlardır (HTHS 2,9–3,2 mPa·s) ve önceki sınıfların yerini almazlar: FA-4 için tasarlanmamış bir dizele böyle bir yağ doldurulamaz. Her durumda gerekli yağ kalitesi hakkında bilginin ilk kaynağı yalnızca ilgili aracın servis kitapçığı ya da kullanım kılavuzudur.

2. ACEA: motor yağlarının Avrupa kalite sınıflandırması (tarihçesi ve sınıfların çözümü ayrı yazılarda). 1996’da ortaya çıktığında yeni sınıfları onaylama mantığı Amerikan olandan pek farklı değildi. Ama modern ACEA sınıfları motor yapısının özelliklerini giderek daha çok hesaba katıyor ve sınıf seti düzenli olarak gözden geçiriliyor: her sürüm bir yılla belirtilir, eskimiş sınıflar çıkarılır, yenileri eklenir. Böylece A1/B1, A3/B3 ve C1 sınıfları artık sınıflandırmada yok. Binek araçlar için geçerli 2023 sürümünde üç “A/B” sınıfı kaldı: A3/B4 (yüksek sıcaklık viskozitesi HTHS en az 3,5 mPa·s, güçlü ve yüklü motorlar için), A5/B5 (HTHS 2,9–3,5 mPa·s, yakıt tasarrufu için) ve 2021’de çıkan A7/B7 (A5/B5 gibi, artı LSPI ve turbo kompresör tortularına karşı koruma). Partikül filtreli ve katalizörlü araçlar için C serisi tasarlanmıştır: sülfat külü, fosfor ve kükürt miktarı sınırlı yağlar; C2, C3, C4, C5, C6 ve 2023’te çıkan C7 (0W-16 gibi daha da akışkan yağlar için). Kamyon dizelleri için ayrı bir E serisi var (2024 sürümünde E4, E7, E8 ve E11), onun yanında da yeni F serisinin ilk sınıfı çıktı: akışkanlığı düşürülmüş, yakıt tasarrufu sağlayan yağlar için F01. Burada “daha yeni” hiç de “daha iyi” demek değil: C5, C6 ya da C7 sınıfı C3’e göre daha düşük yüksek sıcaklık viskozitesine izin verir ve böyle bir yağ C3 isteyen motora uygun değildir. Başka şartlar da “daha yüksek” ya da “daha düşük” anlamına gelmez: bu sınıflardaki yağlar sadece farklı yapıdaki motorlar için tasarlanmıştır. Bununla birlikte ACEA da şartlı olarak evrensel bir sınıflandırma olarak kalır ve birçok araç üreticisi yağın bir ACEA sınıfına uymasının yanı sıra kendi şartlarını da koyar: onaylar.

3. ILSAC: Amerikan (AAMA) ve Japon (JAMA) otomobil üreticileri birliklerinin kurduğu, binek araç benzinli motorları için yağlayıcıların standardizasyonu ve onayı uluslararası komitesi. Aslında ILSAC sınıfları, yakıt tasarrufuna vurgu yapılmış, ayrıntılandırılmış API sınıfı şartlarıdır: ILSAC GF-5 (2010) Resource Conserving işaretli API SN’ye, ILSAC GF-6 (2020) ise aynı işaretli API SP’ye karşılık gelir. Bunların geliştirilmesindeki yaklaşım Amerikalılarınkiyle aynıdır: yeni sınıf, daha sıkı şartlar; daha eski sınıf isteyen motorlarda da kural olarak sonraki sınıfa göre sertifikalı yağlara izin verilir. Ama burada da 2020’den beri bir istisna var: GF-6 sınıfı ikiye bölündü: 0W-20 ya da 5W-30 gibi alışılmış viskoziteler için GF-6A (önceki sınıfların yerini alır) ve yalnızca çok akışkan 0W-16 yağlar için GF-6B (bunlar yalnızca doğrudan bunlara göre tasarlanmış motorlarda kullanılabilir). Ayırt etmek kolay: GF-6A için bidonda alışılmış ILSAC işareti “yıldız” (starburst) biçimindedir, GF-6B için ise kalkan biçiminde bir işaret. 2025’te çıkan ILSAC GF-7, aynı ilkeyle GF-7A ve GF-7B olarak bölündü.

4. JASO: motor yağlarının Japon kalite sınıflandırması. Bugün en çok motosiklet yağı sınıflarıyla biliniyor. Debriyajın yağ banyosunda çalıştığı dört zamanlı motosiklet motorları için JASO MA, MA1 ve MA2 sınıfları tasarlanmıştır (MA2’de sürtünme özellikleri şartları daha yüksektir), varyatörlü ve kuru debriyajlı skuterler için ise JASO MB, yani sürtünmesi azaltılmış yağ. Bunları karıştırmamak gerekir: “ıslak” debriyajlı motorda MB yağı debriyajın kaymasına yol açabilir. İki zamanlı motorlar için JASO’da FB, FC ve FD sınıfları, dizeller için DL-0, DL-1 ve DL-2 (binek) ile DH-1, DH-2 ve DH-2F (kamyon) vardır.

Bunların hepsinin onaylarla bağlantısı nedir? Araç üreticisi kural olarak bir API, ACEA ya da ILSAC sınıfını temel alır ve ona kendi testlerini ekler; örneğin Mercedes-Benz onayları ve Volkswagen onayları ya da General Motors’un dexos standartları böyle kurulmuştur. Bu yüzden onay her zaman sınıftan “güçlüdür”: onaylı yağ aynı zamanda temel sınıfa da uygundur, ilgili sınıfa sahip yağ ise onaya sahip olmayabilir.

Bu karşılaştırmadan çıkan asıl sonuç şu: API ve ILSAC’ta yeni sınıf kural olarak eskisinin yerini alır (istisnalar özel motorlar için tasarlanan API FA-4 ile ILSAC GF-6B ve GF-7B’dir), ACEA’da ise farklı sınıflar farklı motorlar için yağlardır ve “daha yeni” sınıf motorunuza mutlaka uymayabilir. Bu yüzden yağı bidondaki en yeni koda göre değil, aracınızın üreticisinin istediğine göre seçmek gerekir: sınıfa ve belirtilmişse onaya göre.