API SQ ve ILSAC GF-7: bidondaki yeni sınıflar ne anlama geliyor?

Tanıdık bir manzara: aracınızın servis kitapçığında API SL ya da SM yazıyor, mağaza rafında ise SN, SP, SQ var; bazı bidonlarda “yıldız”, bazılarında bir kalkan, satıcı da kendinden emin biçimde “SQ en yeni sınıf, yani en iyisi ve herkese uyar” diyor. Yarı yarıya haklı. Sınıflandırmaların genel olarak nasıl kurulduğu otomobil yağı kalite sınıflandırmaları hakkındaki yazıda anlatıldı; burada ise her yeni harfin arkasında ne olduğu ve bunun motorunuz için ne anlama geldiği var.

Amerikan Petrol Enstitüsü (API) sınıfı, “iyi mi kötü mü” notu değil, yağın geçtiği testlerin listesidir. Yeni bir sınıf, motorlarda yeni bir sorun ortaya çıktığında doğar ve eski testlere yenileri eklenir.

SM’den SQ’ya: her sınıf ne ekledi

API SM Kasım 2004’te onaylandı. O günden bu yana motorların kendisi değişti: atmosferik motorlar giderek hacmi 1,0–1,5 l olan, doğrudan benzin püskürtmeli küçük turbo motorlara yerini bırakıyor. Yağ onlarda daha ağır koşullarda çalışır: kısa yolculuklarda içine yakıt karışır, kurum oluşur (evet, benzinli motorda da), turbo kompresör daha çok ısınır.

SN ve SN PLUS

API SN, 1 Ekim 2010’da ortaya çıktı. Resource Conserving işaretli SN yağı, o dönemin ILSAC GF-5’ine uygundu, yani ek olarak yakıt tasarrufunu da doğruluyordu. API, SN’yi hâlâ tanıyor, ama yalnızca 2020 ve öncesi model yılı motorlar için.

SN PLUS ise ayrı bir sınıf değil, API’nin 1 Mayıs 2018’de geçici bir önlem olarak getirdiği SN eklentisidir: yeni ILSAC GF-6 gecikiyordu, turbo motorların korunmasına ise o zaman ihtiyaç vardı. Neye karşı koruma? Düşük devirde erken ateşlemeye, yani LSPI’ya. Düşük devirde ve yüksek yükte yakıtlı bir yağ damlası silindirde buji çalışmadan önce alev alır ve basınç, motor parçalarını bozabilecek kadar sıçrar. Burada yağ yan çizgide duran bir izleyici değil, sorunun bir parçasıdır: kalsiyumlu deterjan katkıları LSPI sıklığını artırır, kalsiyumun bir kısmı yerine magnezyum ve molibden ise azaltır (ayrıntılar için turbo motorlarda LSPI hakkındaki yazıya bakın). SN PLUS artık ayrıca lisanslanmıyor: görevini SP ve SQ devraldı.

SP ve SQ

API SP, 1 Mayıs 2020’de ILSAC GF-6 ile birlikte yürürlüğe girdi ve LSPI testleri sınıfın kendi parçası oldu. SP’nin ikinci yeniliği, zaman zinciri aşınma testidir (Sequence X). Doğrudan püskürtmeden gelen kurum zincirin makaraları ile bağlantıları arasına dolar ve zincir yavaş yavaş uzar. İki litrelik bir Ford EcoBoost motorunda yağ 216 saat çalıştırılır ve zincirin %0,085’ten fazla uzamaması gerekir. Pistonlardaki ve turbo kompresördeki tortulara ilişkin daha sıkı gereksinimler de eklendi.

API SQ, 31 Mart 2025’ten itibaren ILSAC GF-7 ile birlikte lisanslanıyor. Yağdan SP’den fazlasını ister: tortu, oksidasyon, çamur ve zincir aşınmasına ilişkin sınırlar daha sıkıdır, LSPI koruması ise artık yalnızca taze yağda değil, zaten çalışmış yağda da denetlenir. Resource Conserving işaretli SQ (esasen GF-7A olan budur) ek olarak daha iyi yakıt tasarrufunu ve yağın aşınma önleyici katkılardaki fosforu daha iyi tutmasını doğrular: egzoza daha azı geçer ve katalitik konvertöre daha az zarar verir. SQ, önceki tüm S sınıflarıyla geriye dönük uyumludur, yani üreticinin SL, SM ya da SP istediği yerde SQ yağı uygundur (tabii viskozite ve onay servis kitapçığındakiyle aynıysa).

API eski sınıfları listeden silmek için acele etmiyor. SP, SQ’nun yanında lisanslanmaya devam ediyor; SJ, SL, SM ve SN hâlâ tanınıyor, ama yalnızca eski motorlar için (SJ, 2001 ve öncesi model yılı araçlar için, SN 2020’ye kadar). SH dahil ona kadar her şey eski sayılır: modern bir motoru böyle bir yağ koruyamayabilir.

“Yıldız” ve “kalkan”: ILSAC GF-6 ve GF-7

Bidonda üç işaret olabilir. Yuvarlak API “halkası” sınıfı (S ya da C), SAE’ye göre viskoziteyi ve varsa Resource Conserving işaretini gösterir. “Yıldız” (starburst) yağın ILSAC GF-7A’ya göre, “kalkan” ise GF-7B’ye göre sertifikalı olduğu anlamına gelir. ILSAC, Uluslararası Yağlayıcı Standardizasyon ve Onay Komitesi’dir; esasen Amerikalı ve Japon otomobil üreticilerinin benzinli motor yağlarına ilişkin gereksinimleridir. İki işaret arasındaki fark ilkesel: GF-7A, ILSAC’ın alışıldık xW-20 ve xW-30 viskoziteleridir (0W-20, 5W-30, 10W-30 vb.), GF-7B ise yalnızca 0W-16’dır, yani buna özel olarak tasarlanmış motorlar için yağ. 5W-40 ya da 10W-40 üzerinde “yıldız” aramayın: ILSAC bu viskoziteleri sertifikalandırmıyor. “Kalkan” ise daha yüksek kalitenin işareti değil bir uyarıdır: bu yağ her motor için değildir (ayrıntılar için 0W-16 ve 0W-8 yağları hakkındaki yazıya bakın).

Daha önce anlatılan sıkı sınırların yanı sıra GF-7, iki konuya daha vurgu yapıyor: yağın soğukta pompalanabilirliği ve özelliklerini yalnızca ilk birkaç bin kilometrede değil, tüm değişim aralığı boyunca koruması.

Şimdi raflara gelelim. GF-6A ve GF-6B sınıflarının 31 Mart 2026’da geçerliliğini yitirmesi gerekiyordu, ancak API geçiş dönemini uzattı ve 1 Ekim 2026’dan itibaren GF-6 yağları “yıldız” ve “kalkan” hakkını kaybetti ve API rehberinden çıktı. Yine de daha önce üretilmiş bidonlar mağazalarda uzun süre duracak. İçlerindeki yağ kötüleşmedi, sadece yeni sınıf daha fazlasını istiyor. Ayırt etmenin en kolayı yanındaki “halkadaki” sınıfa bakmak: Resource Conserving işaretli SP hâlâ GF-6A, Resource Conserving işaretli SQ ise artık GF-7A.

Peki aracınızın kılavuzunda daha eski bir ILSAC sınıfı, yani GF-5 ya da GF-6A yazıyorsa? Burada API’nin kendisi basit bir tavsiye veriyor: otomobil üreticisinin belirttiği viskozitede GF-7A yağ alın. Anahtar sözcükler “o viskozitede”: “yıldız” viskozitenin yerini tutmaz.

Ya dizeller: CK-4, FA-4, CL-4 ve FB-4

API’nin dizel hattı kendi hayatını yaşar. İlk kez 1 Aralık 2016’da ikiye bölündü; CJ-4 yerini hemen iki sınıfa bıraktı: geriye dönük uyumlu CK-4 ve 2017 ve sonrası model yılı bazı yol (kamyon) motorları için yüksek sıcaklık viskozitesi düşürülmüş, geriye dönük uyumlu olmayan FA-4. Her iki sınıf da geçerli ve API bunların eskimiş sayılacağı tarihleri açıklamadı (CG-4 ve öncesi ise artık tarih oldu).

API sonraki adımı da ikiye böldü. API CL-4, 15W-40 ya da 10W-30 gibi viskoziteler için CK-4’ün halefidir ve geriye dönük uyumludur. API FB-4, daha düşük viskozite kolu olan, FA-4’ün halefidir (xW-20’ye kadar) ve yalnızca üreticisinin açıkça öngördüğü motorlar içindir. Nedeni, 2027 model yılı kamyonlar için Amerikan azot oksit emisyon normlarıdır: egzoz arıtma sistemlerini bozmamak için yağdan daha iyi oksidasyon direnci, daha iyi aşınma koruması ve daha düşük fosfor, kükürt ve kül içeriği isteniyor. CL-4 ve FB-4’ün ilk lisanslanması 1 Ocak 2027’den itibaren.

Binek dizel sahibi için bu çoğunlukla ikincil bir konu: API dizel sınıfları öncelikle kamyonlar için yazılır; Avrupa markalarının binek dizelleri için ise ACEA sınıfları ve üretici onayları önemlidir.

Bu sıradan bir sürücü için ne anlama geliyor?

Demek ki satıcı yarı yarıya haklı: yeni bir benzinli API sınıfı gerçekten de genellikle tüm öncekilerin yerini alır. İkinci yarısı ise şöyle.

1. Yeni sınıf eski bir motor için de uygundur, ama zorunlu değildir. Servis kitapçığında SL yazıyorsa SQ yağı uyar. Elinizde gereken SN ya da SP yağı varken ona fazla ödeme yapıp yapmamak size kalmış: zarar vermez, ama mucize de yaratmaz.

2. Sınıf, viskoziteyi ve onayı iptal etmez. “Kalkanlı” ve 0W-16 viskoziteli SQ yağı da “en yeni” sınıftır, ama üreticinin 5W-30 belirttiği bir motora doldurulamaz. Kitapçıkta üretici onayı yazıyorsa, o herhangi bir API sınıfından daha ağır basar. Onayı otomobil üreticisi genellikle bir temel sınıfın üzerine kendi testleriyle inşa eder, bu yüzden onaysız sınıf onun yerini tutmaz; hatta Avrupa onaylı yağların bidonunda API sınıfı hiç olmadığı da olur.

3. Eski bir bidondaki GF-6 “yıldızı” panik nedeni değil, ama ILSAC istenen yerde viskozitesi uygun GF-7A (0W-16 için ise “kalkanlı” GF-7B) almak daha iyi.

4. Dizelde yalnızca kılavuza göre. CK-4 ya da CJ-4 gereken yerde CK-4; FA-4 ve FB-4 yalnızca motor üreticisinin açıkça öngördüğü yerde.

Bir kez daha tekrar edeyim: bidondaki yeni harf yalnızca kalitenin alt çıtasıdır; hangi yağın doldurulacağına yine aracınızın üreticisi karar verir. Önce servis kitapçığı (onay, sınıf, viskozite), ancak sonra “halka”, “yıldız” ya da “kalkan”.