Çalışma sıcaklıklarında yağın viskozitesi

Peki motor ve dolayısıyla motor yağı çalışma sıcaklığına ulaştığında ne olur? Tam bu anda motorun soğutma sistemi devreye girer. Her şey kabaca şu şemaya göre (çok basitleştirilmiş) işler: yük ya da devir arttığında sürtünme katsayısı artar => yağın sıcaklığı yükselir => yağın viskozitesi düşer => yağ filminin kalınlığı azalır => sürtünme katsayısı düşer => yağın sıcaklığı düşer (soğutma sisteminin yardımı olmadan değil), ya da en azından yükselişi belirgin biçimde yavaşlar. Döngü kapanır, motor çalışır. Ama bu sırada motor yağının viskozitesi ve sıcaklığı yerinde saymaz; motor üreticisinin sıkı biçimde hesapladığı aralıklar içinde dinamik olarak değişir.

Dolayısıyla aslında motorun çalışma verimi, belirli bir sıcaklıktaki mutlak viskozite değerine değil, belirli bir çalışma sıcaklığı aralığında viskozitenin değişim dinamiğine ve bu dinamiğin belirli bir motorun yapısına uygunluğuna bağlıdır.

Her motorun, özellikle de modern bir motorun çok hassas bir mekanizma olduğunu ve motoru değerlendirirken genellikle baktığımız parametrelerin (güç, tork, yakıt tüketimi) çoğunlukla bu hassasiyete bağlı olduğunu unutmamak gerekir.

İşte tam burada asıl soru özel bir değer kazanır: farklı tip, hacim ve üreticilerin motorlarının boşluklarında ve çalışma sıcaklıklarında fark var mı? Var ve bu fark çok büyük, özellikle de son model motorlar söz konusuysa. Otomobil üreticilerinin motor yağları için farklı onayları ve bazı uluslararası sınıflandırmaların sıcaklık-viskozite gereksinimleri bakımından farklı kalite sınıfları (en çarpıcı örnek ACEA sınıflandırmasıdır) tam da bu yüzden vardır.

Vurgulayayım, mesele yalnızca SAE viskozite indeksi farklı yağlarla ilgili değil! SAE yüksek sıcaklık viskozite indeksi, yağın 100 ve 150 °C’deki mutlak viskozite değerlerine göre verilir (ayrıntılar için bkz. yağ viskozite tablosu; tüm aralıklar orada). Ancak belirtilen ara değerlerden önce, arasında ve sonra, farklı yağların sıcaklık değiştikçe viskozite değişim eğrisi epey farklı olabilir. Belirtilen kontrol sıcaklıklarında bile SAE gereksinimlerinin kesin viskozite değerleri değil, oldukça geniş bir aralık öngördüğünü saymıyorum bile.

Dolayısıyla etiketlerinde örneğin 5W-40 yazan iki farklı yağın bile 90, 120 ya da 145 °C’de mutlak viskoziteleri gayet farklı olabilir. Ve işte bu dinamik, diğer parametrelerle birlikte, üretici onaylarının ve motor yağı kalite sınıflandırmalarının o gizemli harf ve rakamlarında şifrelenmiştir. Üstelik bir kez daha vurgulamak gerekir: yağ viskozitesinin dinamiği iyi ya da kötü olamaz, uygun olmalıdır; yani belirli bir motorun yapısına denk gelmelidir!

Yazının tamamını okuyun