0W-20, 0W-16, 0W-8: motor için fazla akışkan bir yağ değil mi?

Yağ ne kadar akışkansa motorun işi o kadar kolay olur, diye düşünülür: sürtünme azalır, yakıt tüketimi düşer, soğuk çalıştırma kolaylaşır. Satıcılar bunu seve seve doğrular, raflarda da alışılmış 5W-30 ve 5W-40’ın yanında üzerinde 0W-20, 0W-16, 0W-12 ve hatta 0W-8 yazan bidonlar durur. Yeni Volkswagen, Mercedes-Benz, BMW ya da hibrit Toyota sahipleri bu rakamları servis kitapçıklarında bulur; daha eski araçların sahipleri ise “tecrübeli” arkadaşların tavsiyelerinde: yağ modern, daha kötü olmaz, derler. Bu, artık her motora böyle bir yağ doldurulabileceği anlamına mı geliyor? Hayır, bir kez daha tekrarlayayım: yağın viskozitesi, ne kadar moda olursa olsun, araç üreticisinin gereksinimlerine uymalıdır.

Bunun tersi soru da en az bu kadar yaygın: kitapçıkta 0W-16 yazıyor ama böyle bir “su” korkutuyorsa, güven olsun diye biraz daha koyusunu doldursak mı? İkisini de ele alalım.

SAE 16, 12 ve 8 nedir?

Viskozite gösterimini nasıl okuyacağınızı büyük olasılıkla zaten biliyorsunuz: W harfli ilk sayı soğuk çalıştırmayla, ikincisi ise ısınmış motordaki yağ viskozitesiyle ilgili. Aşağıya doğru uzatılan da tam bu ikinci ölçek oldu. Amerikan Otomotiv Mühendisleri Derneği (SAE), J300 standardına 2013’te 16 sınıfını, 2015’te de 12 ve 8 sınıflarını ekledi. Böylece 0W-16, 0W-12 ve 0W-8 ortaya çıktı: eski viskozite değerleri tablosunda bulunmayan yağlar.

Aralarındaki farkı anlamak için tek bir kısaltmayı akılda tutmak gerekecek: HTHS (high temperature, high shear, yani yüksek sıcaklık ve yüksek kayma hızında viskozite). Sade bir dille, HTHS motorun en zorlandığı yerdeki yağ viskozitesidir: krank mili muylusu ile yatak arasındaki en ince tabakada, 150 °C’de ve yüksek devirde. Yağ filminin yüklü sürtünme çiftinde dayanıp dayanmayacağı, yoksa metalin metale değip değmeyeceği tam olarak buna bağlıdır.

SAE standardı her sınıf için asgari HTHS değerini (mPa·s olarak) belirler: SAE 30 için en az 2,9, SAE 20 için 2,6, SAE 16 için 2,3, SAE 12 için 2,0 ve SAE 8 için yalnızca 1,7. Karşılaştırma için: “kırklı” 0W-40, 5W-40 ve 10W-40 en az 3,5 değerini tutturmalı, 15W-40 ve daha koyular ise 3,7’yi. Yani 0W-8, sıcak ve yüklü bir yerde sıradan 5W-40’ın yarısı kadar viskoziteye sahip olabilir.

Üreticilerin neden bu kadar akışkan yağa ihtiyacı var?

Cevap sıradan: yakıt. Daha akışkan yağı pompalamak daha kolay, motor parçalarının onu “karıştırması” da daha kolay; dolayısıyla sürtünmeye daha az enerji gider, onunla birlikte daha az yakıt ve daha az CO2, ki bugün otomobil üreticilerinden bu emisyonların hesabı sıkı biçimde sorulmaktadır.

Akışkan yağların ardından onlara yönelik onaylar ve sınıflar da ortaya çıktı:

1. Avrupalı üreticilerin onaylarına sahip 0W-20. Volkswagen’de bu, EA211 evo ve EA288 evo motorları için VW 508 00 ve 509 00: viskozite 0W-20, HTHS en az 2,6 ve yağ kolay tanınsın diye boyanıyor bile. Mercedes-Benz’de MB 229.71 ve 229.72 (0W-20, ACEA C5 düzeyi), BMW’de ise Longlife-17 FE+. Onaylarda başka neler değiştiği için Mercedes, VW ve BMW’nin yeni onaylarına dair makaleyi okuyun.

2. 0W-16: ACEA C7, ILSAC GF-7B ve JASO GLV-2 sınıfları. Avrupa Otomobil Üreticileri Birliği (ACEA), sınıflandırmasının 2023 sürümünde C7 sınıfını ekledi: HTHS en az 2,3, kural olarak 0W-16. ILSAC (Uluslararası Yağlayıcı Standardizasyon ve Onay Komitesi) ise GF-6B sınıfından itibaren 0W-16 için ayrı bir kategori ayırdı; bunun güncel sürümü GF-7B ve yalnızca 0W-16 içindir. Bu tür yağlar, tam da diğer tüm motorlara uygun yağlarla karıştırılmasınlar diye, alışılmış API “yıldızıyla” değil “kalkanla” işaretlenir. Japonların da kendi sınıfı var: Japon Otomotiv Standartları Organizasyonu (JASO), 2024’te viskozitesi sıcaklıkla daha az değişen 0W-16 ve 0W-20 yağları için GLV-2’yi ekledi.

3. 0W-12 ve 0W-8: JASO GLV-1 ve BMW. JASO, GLV-1 standardını 2019’da yalnızca bu iki viskozite için çıkardı ve yağın verimliliğini bir hibrit Toyota motorunda sınıyor. 0W-8 yağıyla fabrikada bazı hibrit Toyota’lar dolduruluyor. Avrupa’da ise 0W-12 BMW’de de var: belirli benzinli motorlar için kendi onayı Longlife-22 FE++, JASO ile ilgisi yok.

Bu üç maddeyi birleştiren ne? Bu yağların her biri, tam da onun için tasarlanmış belirli motorlar için yapılmıştır; herkes için kullanılan alışılmış yağın “geliştirilmiş” bir sürümü olarak değil.

Neden eski bir motora uygun değil?

Genel tabloyu düşük yağ viskozitesine dair makalede anlatmıştım: fazla akışkan yağ, yükün en yüksek olduğu yerde filmi tutamaz. Şimdi yeni sınıfların neyi değiştirdiğine gelelim. HTHS 3,5 için hesaplanmış bir motoru, tasarımcılar yüksek devirde ve yüksek sıcaklıkta yükü taşıyan daha kalın bir film için tasarlamıştır; yataklar ve tüm yağlama sistemi de buna göre hesaplanmıştır. 0W-16 için tasarlanan motor ise 2,3 üzerinden hesaplanır. 3,5 isteyen bir motora 0W-16 doldurursanız, sıcak ve yüklü bir noktadaki viskozite öngörülenden düşük olur: SAE asgari değerlerine göre bu, 3,5’e karşı 2,3, yani üçte bir eksik. Sonuç: yatakların ve silindirlerin daha hızlı aşınması ve daha fazla yağ yakma. Üstelik bunu hemen fark etmezsiniz, hiçbir şeyi düzeltemeyeceğiniz zaman fark edersiniz.

Fark aşağı yukarı çarşafla battaniye arasındaki gibi. İyi ısıtılan bir dairede çarşaf gayet yeter ve altında uyumak daha rahattır. Ama Kasım’da yazlıkta tek çarşafla sabaha çıkamazsınız, ne kadar kaliteli ve pahalı olursa olsun.

Bu yüzden bu yağlar geriye dönük uyumlu değildir ve araç üreticileri bunu açıkça yazar: VW 508 00 ya da 509 00 onaylı yağı, 504 00 veya 507 00 isteyen motorlara doldurmak yasaktır. Yani “yağ modern, daha kötü olmaz” tam da daha kötü olacağı durumdur. Akışkan yağlara yönelik daha yeni bir onay ya da sınıf “daha iyi” değil, başka motorlar için başkadır: örneğin BMW’de daha yeni numaralı bir Longlife, öncekinin yerini kendiliğinden almaz. API ve ILSAC sınıflarında ise durum farklı: orada daha yeni olan kural olarak eskiyi de kapsar, ama bidonda “kalkan” ve 0W-16 yazıyorsa değil.

Peki tersi: “akışkan” bir motora daha koyu yağ?

İyi, diyeceksiniz, akışkan yağ eski motora olmaz. Peki kitapçığında 0W-16 yazan bir arabaya, güvenlik payı için, denenmiş 5W-30 doldurursak? O da olmaz. Akışkan yağ için tasarlanmış bir motor, yağın çalıştırmadan sonra tüm noktalara hızla ulaşacağını ve çalışma rejiminde tasarımcıların öngördüğü viskoziteye tam olarak sahip olacağını varsayar. Daha koyu yağla motor, öngörülenden daha fazla sürtünmeyle ve daha yüksek sıcaklıkta çalışır, daha çok yakıt harcar (yani tam da bu şekilde tasarlanma amacını kaybeder) ve daha hızlı aşınır. Sonuçlar hakkında ayrıntılar için yüksek yağ viskozitesine dair makaleyi okuyun.

Üretici motor için tek bir viskoziteye değil, bir aralığa izin veriyorsa, diyelim 0W-16 ya da 0W-20, durum başka. O zaman seçebilirsiniz, ama yalnızca bu aralığın içinde. Otomobil üreticisinin izin verdiği sınırların dışındaki “güvenlik payı”, pay değil, sizin paranızla yapılan bir deneydir.

Sıradan bir sürücü için bunun anlamı ne?

Yeni bir şey yok: eski kural yalnızca sıkılaştı. Sıra şöyle:

1. Servis kitapçığı ya da kullanım kılavuzu. Orada hem viskozite (ya da viskozite aralığı) hem de onay veya sınıf yazıyor. Orada 5W-40 ve diyelim ki ACEA A3/B4 yazıyorsa, 0W-16 ne kadar övülürse övülsün yanından sakin sakin geçin.

2. Onay, rakamlardan önemlidir. VW 508 00 onaylı 0W-20 ile “Japon arabaları için” 0W-20 farklı yağlardır, etiketteki rakamlar aynı olsa da. Bidonda tam olarak kitapçıktaki onayı arayın ve unutmayın: “gereksinimleri karşılar” yağ üreticisinin sözüdür, araç üreticisinin onayı değil.

3. İkinci el araç ayrı bir konudur. Aynı modelin yan yana model yıllarında, farklı yağlar isteyen farklı nesil motorlar olabilir (Volkswagen’de evo motorlar tam da bu durumdur). Bu yüzden aracınızda tam olarak hangi motorun olduğunu şasi numarasından ya da markanın yetkili servisinden öğrenin, “genelde şunu takarlardı” diye değil.

Sonuç olarak, çok akışkan yağlar yeni bir “kalite seviyesi” değil, özellikle onlar için tasarlanmış belirli motorların yağlarıdır. Aracınızın servis kitapçığında 0W-16 yazıyorsa 0W-16 doldurun ve kafanızı yormayın. Orada 5W-40 yazıyorsa, hele hiç deney yapmayın.

Ayrıca okuyun:

• Yeni API SQ ve ILSAC GF-7 sınıfları ne anlama geliyor?
• Motor için hangisi daha kötü: yüksek mi, düşük mü viskozite?