Kamyon ve otobüs yağı: ACEA E, DTFR, MAN, Volvo, Scania

Çekici ya da otobüs sahibi, yirmi litrelik bidonların dizili olduğu rafın önünde duruyor; her bidonun üzerinde küçük puntolu bir kod sütunu var: DTFR 15C110, MAN M 3477, Volvo VDS-4.5, Renault Trucks RLD-3, Scania LDF-4 ve on kadar satır daha. Satıcı kısa kesiyor: “Bunda hepsi var, her kamyona uyar, alın, düşünmeyin.” İkna edici geliyor, çünkü liste uzadıkça yağ sanki daha güvenilir oluyor. Oysa uzun liste yağı “daha iyi” yapmaz; bu satırların hepsinden sizin motorunuz için yalnızca biri önemlidir: motorun kendi belgesinde yazan.

Asıl mesele kamyon yağı seçimi makalesinde zaten anlatıldı: önce kamyon üreticisinin ne istediğine bakın, araç garantideyse özellikle. Ticari araç ACEA sınıfları (tam küllü E4 ve E7, düşük küllü E8 ve E11, bir de daha nadir F01) güncel ACEA sınıfları makalesinde, Amerikan CK-4 ve FA-4 ise API SQ ve dizel sınıfları makalesinde ele alındı. Burada konu, kamyon üreticilerinin kendi onayları.

Kamyonun neden kendi onayı var

ACEA sınıfı, herkes için ortak bir alt çıtadır. Kamyon üreticisinin onayı ise aynı sınıf artı üreticinin kendi motorlarında yapılan testlerdir; çoğu zaman bir de o yağla daha uzun süre gitmeye izin verir. Bu yüzden binek araçta onay en çok motorla uyumluluk meselesidir, kamyonda ise aynı zamanda para meselesi: bir sonraki yağ değişimine kadar aracın kaç bin kilometre gideceği ona bağlıdır.

Listelerin bu kadar uzun olmasının nedeni de bu. Filolardan para kazanan yağ üreticisi birkaç kamyon üreticisinin testinden birden geçer; yetişemediği ya da sertifika almak istemediği şeyi ise “gereksinimlerini karşılar” diye yazar. Kataloğumuzdaki 190 ticari araç yağından 149’unda Avrupa kamyon kodları var.

Daimler Truck: MB 228 yerine DTFR

Mercedes-Benz kamyon onayları, şirket bölündükten sonra Daimler Truck’a geçti ve 1 Nisan 2023’ten itibaren DTFR adını taşıyor. Yeni üretici onayları makalesinde açıklandığı gibi bu yalnızca bir yeniden adlandırma; şartlar değişmedi. Eski ve yeni numaralar şöyle karşılık geliyor:

DTFR’deki “15” motor yağı demektir, B harfi partikül filtresiz araçlar için yağı, C harfi filtreli araçlar için düşük küllü yağı gösterir; son üç rakam ise somut spesifikasyonu gösterir. Buradan basit bir kural çıkıyor: partikül filtreli kamyona B uymaz, o yağ ne kadar “kıvamlı” ve “güvenilir” görünürse görünsün. 15C130 da 15C110’dan sonraki bir basamak değil, daha akışkan, FA-4 seviyesinde bir yağdır ve yalnızca üreticinin açıkça öngördüğü yere dökülür. Eski MB 228.1 ise çok eski araçlara ait bir onaydır. Daimler Truck’ın onaylı yağ listesi herkese açık: Daimler Truck onay sitesinden bakabilirsiniz.

Volvo, Renault Trucks ve Mack: tek aile

Volvo Trucks, Renault Trucks ve Mack aynı Volvo grubuna ait, bu yüzden onayları da çiftler hâlinde ilerliyor: Volvo’da VDS, Renault Trucks’ta RLD, Mack’te EO ve daha yenilerde EOS. Bidonlarda genellikle yan yana dururlar:

Burada “daha yeni”nin her zaman “herkese uyar” demek olmadığı açıkça görülüyor. Volvo, VDS-4.5’in önceki nesil motorlara dökülmesine açıkça izin veriyor; yani eskiden VDS-2, VDS-3 ya da VDS-4 istenen yerlere. VDS-5 ise Volvo’nun Kuzey Amerika belgelerinde yalnızca 2021 model yeni, daha tasarruflu 11 ve 13 litrelik motorlar için tanımlanıyor ve geriye dönük uyumlu değil: yağ daha akışkan, yağ basıncı onunla daha düşük ve eski motorda gösterge panelinde uyarılar yanmaya başlıyor. Avrupa motorlarında sınırı o motorun belgesi çiziyor; VDS-5’i yalnızca kılavuzun adını andığı yere dökün. Bununla birlikte Volvo, yeni motorlarda da VDS-4.5 kullanılmasına izin veriyor. Bidonlarda Renault Trucks RXD de görülür; onu da kılavuzla karşılaştırın.

Mack’in eski kodları ile Cummins, CAT ve Detroit gibi Amerikan onayları traktör ve iş makinesi yağı makalesinde anlatıldı.

MAN: M 3275’ten M 3977’ye

MAN’de numaralar basit bir merdiven oluşturmuyor, bu yüzden tek tek okumak gerekiyor.

1. M 3275-1 ve M 3277: partikül filtresiz kamyon ve otobüs motorları için normal küllü yağlar.

2. M 3477: düşük küllü yağ; MAN listesine göre Euro 3-5 motorlar için ve yalnızca kükürt oranı 50 ppm’e kadar olan dizel yakıtla. MAN artık bu koda yeni onay vermiyor: istendiği yerlere şimdi M 3677’li yağ dökülüyor.

3. M 3677: MAN’in Euro VI’ya geçişle birlikte çıkardığı, bu motorlar için düşük küllü yağ. M 3477 ile geriye dönük uyumludur.

4. M 3977: bazı Euro VI-d motorlar için yüksek sıcaklık viskozitesi düşürülmüş 0W-20 ya da 5W-20 yağ. Geriye dönük uyumlu değildir: M 3677 istenen yere M 3977 yağı dökülmez.

Bidonlarda sık sık M 3575, M 3775 ve M 3777 de görülür. Onları burada ele almıyorum: aracınızın kılavuzunda böyle bir numara yazıyorsa, bidonda tam olarak onu arayın.

Scania, DAF ve Iveco

Scania onaylarına LDF adını veriyor (İngilizce Long Drain Field test’ten): yağ, Scania’nın uzatılmış aralıklı saha testlerinden geçmiş demektir. Eski LDF-3’ten sonraki basamak olan LDF-4, partikül filtreli Scania motorları içindir, örneğin Euro 6; ama V8 için değil. LDF-5, daha yeni Scania Euro 6 motorlarının spesifikasyonudur (yağ föylerine göre yaklaşık 2020’den beri). Piyasada bunlar 5W-20 yağlardır ve çoğu aynı MAN M 3977’yi taşır; geriye dönük uyumlu değildir, eski Euro 6’ya yalnızca kılavuz açıkça izin veriyorsa dökülür. Ayrı duran bir kod da Scania Low Ash: partikül filtreli motorlar için düşük küllü yağ.

DAF şartlarını değişim aralığına ve motor nesline göre ayırıyor: Standard Drain ve Extended Drain, parantez içinde de motor grubu, örneğin Euro 0-III ya da Euro IV-VI. Yani DAF için bidonda “Extended Drain” yazması yetmez, Euro grubunun da tutması gerekir. DAF’ın başka kodları da görülür: HP-1, HP-2, PSQL 2.1E, PSQL 2.4; bunları da belgeyle karşılaştırın.

Iveco ise ACEA sınıfını 18-1804 normunun adının içine yazıyor: “TLS E6”, “TLS E9”, “T2 E7”. Kullanışlı, ama burada da yalnızca sınıf değil, adın tamamı önemli.

Değişim aralığı onaya bağlı

Prevost’un (aynı Volvo grubundan bir otobüs markası) US10 nesli Volvo D13 motorlu Kuzey Amerika otobüsleri için yayımladığı bültene bakalım. Aynı motor, aynı 10W-30 viskozite, ama aralıklar farklı: VDS-4 onaylı yağla ağır koşullarda 60 bin km, normal koşullarda 75 bin km; VDS-4.5 onaylı yağla sırasıyla 65 ve 90 bin km. Avrupa kamyonunun rakamları kendine özgüdür, ama ilke aynıdır.

Sade bir dille: servis kitapçığındaki uzun aralık yalnızca yazıldığı onaya sahip yağla geçerlidir. Aynı kodun yalnızca “gereksinimlerini karşılar” diye yazıldığı yağ bu aralığı garanti etmez ve onunla değişimi uzatmak, uzun yola başkasının stepnesiyle çıkmaya benzer: riski siz alırsınız, satıcı değil. Bir kez daha söyleyeyim: belgedeki aralık bir üst sınırdır. Otobüsün kısa şehir içi seferleri, uzun rölanti, toz ve şüpheli kalitede yakıt onu uzatmaz, kısaltır.

Gazlı motorlar

Metanla (CNG ya da LNG) çalışan otobüs ya da kamyonun yağ listesi, gazlı motorun belgesinde bulunur. Bidonlarda gaz kodları görülür, örneğin Volvo CNG, ve aynı yağ hem dizel hem gaz kodlarını taşıyabilir. Gazlı motorun belgesinde gaz onayı yazıyorsa, tam olarak onu arayın.

Kamyon için yağ nasıl seçilir

1. Belgedeki kod, eksiksiz. “MAN” değil, “M 3677”; “Volvo” değil, “VDS-4.5”. Yanında viskozite ve Euro seviyesi de.

2. Partikül filtresi varsa düşük küllü yağ gerekir. DTFR’de bu C harfi, MAN’de M 3677 (eskiden M 3477), Scania’da Low Ash ya da LDF-4, ACEA’da E8 ya da E11 (eski bidonlarda E6 ya da E9).

3. “Approved” mı, “gereksinimlerini karşılar” mı? Uzatılmış aralık için gerçek bir onay gerekir, yağ üreticisinin beyanı yetmez.

4. Yeni, daha akışkan yağlar yalnızca açık izinle. VDS-5, DTFR 15C130, M 3977, LDF-5 ve F01 “ileride lazım olur” diye eski motorlara dökülmez.

Şanzıman ve aks kodları (MAN 341 ve 342, Scania STO, ZF TE-ML) ayrı bir hikâye; onları şanzıman yağı onayları makalesinde okuyabilirsiniz.

Kısacası, bidondaki uzun onay listesi bir kalite notu değil, yağın hangi motorlar için yapıldığının dökümüdür. İçinde kamyonunuzun belgesindeki satırı bulun, yağ üreticisinin bu kodu “gereksinimlerini karşılar” olarak değil, onaylı (approved) olarak yazdığını kontrol edin ve kamyonun bu yağla kaç bin kilometre gideceğini ancak ondan sonra hesaplayın. Satıcı sizi “bunda hepsi var” diye temin ediyorsa, bidonda tam sizin kodunuzu göstermesini isteyin.