ZF TE-ML, MAN 341, MB 236: şanzıman yağlarındaki onay kodları ne anlama geliyor?

Mineral bir 80W-90 bidonunu çevirip arka etiketi okuyun: ZF TE-ML 02B, 05A, 12L, 12M, 16C, 17H, 19B, 21A, ardından MAN 341, MAN 342 ve Scania STO. Yalnızca ZF’den sekiz kod var ve satıcı bunu bir argüman olarak öne sürüyor: “Ne kadar çok kod varsa yağ o kadar iyi.” Mantıklı geliyor. Oysa uzun bir liste yalnızca yağın birçok farklı ünite için test edildiğini söyler; sizin üniteniz için ise yalnızca ünitenin plakasında ya da servis kitapçığında tam onun için yazılmış olan önemlidir.

Otomatik şanzıman sıvılarının manuel şanzıman yağlarından farkını şanzıman sıvıları makalesinde anlatmıştık; API sınıfları ve SAE’ye göre viskozite ise dişli yağı GL-4 ve GL-5 makalesinde ele alındı. Burada şanzıman, aks ve kamyon üreticilerinin kodlarını ele alacağız.

ZF TE-ML kodu nasıl okunur

ZF TE-ML ve ardından gelen numara, ZF’nin yağlayıcı listelerinden birini gösterir; her numara ayrı bir ünite ailesine aittir. Bidonlarda en sık karşınıza çıkan listeler şunlar:

ZF, direksiyon mekanizmalarına ait 08 ve 09 numaralı listeleri 1 Nisan 2015’ten beri tutmuyor: bunlar artık Bosch listeleridir.

Numaradan sonraki harf, aynı liste içindeki yağlayıcı sınıfıdır ve her listede harflerin anlamı ayrıdır. TE-ML 05’te 05A sınıfı dişli yağıdır, 05C ise kendinden kilitlemeli diferansiyeller için katkılı yağdır. 03 ve 04 listelerinde 03D ve 04D sınıfları ATF’dir, 03A ve 04A ise motor yağlarıdır. TE-ML 12’deki 12G sınıfı ise düpedüz gresdir. Yani 21A ile 14A’nın harften başka ortak yanı yoktur.

Onaylı her yağın listede ZF004860 gibi bir numarası vardır: “ZF” ve altı rakam. Numara tek bir formüle aittir; bazen aynı numara farklı listelerdeki dört sınıfın yanında birden durur. Onay 12 ay geçerlidir ve ancak yağ üreticisi formülün değişmediğini doğrularsa uzatılır; listenin her yeni sürümü öncekilerin hepsini geçersiz kılar (bunun nasıl kontrol edileceği yağ onayı nasıl kontrol edilir makalesinde).

Neden bu kadar çok kod var

Makalenin başındaki sekiz ZF sınıfı, tek bir mineral 80W-90’ın teknik föyünden alındı: kamyon şanzımanları (02B), iş makinesi aksları (05A), otobüs ve kamyon aksları (12L, 12M), raylı taşıtlar (16C), forkliftler (17H), transfer kutuları (19B) ve traktörler (21A). Kataloğumuzdaki en sık kodların 21A, 05A, 17B, 19B, 12L olması da bundan: bunlar çoğunlukla üreticinin birkaç listeden geçirdiği sıradan 80W-90 ya da 75W-90 dişli yağlarıdır. 03D, 04D, 14A ve 17C ise ZF’nin Ecomat otomatiklerine, forkliftlere, deniz taşıtı ve arazi şanzımanlarına izin verdiği ATF’lerde görünür. 06 ve 21 traktör listelerinde ayrıca evrensel traktör yağları, motor yağları ve ATF de vardır; ıslak frenli bir şanzımanın neden “varilde ne kaldıysa” onunla doldurulmadığını iş makineleri için yağ makalesinde okuyabilirsiniz.

ZF, listelerin çoğunda açıkça uyarır: liste yalnızca ZF üniteleriyle uyumluluğu test edilmiş yağlayıcıları belgeler, bir yağın tavsiye edildiği ya da ötekinden üstün olduğu anlamına gelmez. Yani sekiz kod “sekiz kalite basamağı” değil, farklı üniteler için sekiz sınıftır; aracınızın her ünitesi için yalnızca o ünite için yazılmış sınıf geçerlidir.

Bu, binek araçlar için de geçerli. TE-ML 11’deki 11A ve 11B sınıfları (ya da listesiz, eski Dexron II/III’e uygun mineral ATF) yalnızca eski üç ve çoğu dört ileri ZF otomatikleri için sıvılardır. Daha yeni beş, altı, sekiz ve dokuz ileri otomatikler (bir de dört ileri 4HP20) özel bir sıvıyla doldurulur (5HP18’in bazı sürümleri istisnadır) ve değişim için ZF, araç üreticisinin orijinal sıvı numarasına yönlendirir. ZF bu şanzımanlara bakım gerektirmeyen dese de sıvının 150 bin km’den sonra değiştirilmesini önerir; ağır koşullarda ya da geçmişi bilinmiyorsa daha erken. Ayrıntılar evrensel ATF makalesinde.

Değişim aralığı sınıfa bağlıdır

ZF listelerinde uzun aralığı “iyi” bir şanzıman değil, yağın sınıfı sağlar. ZF’nin TE-ML 02 kapsamındaki şanzımanlar için yazdığı aralıklar şöyledir (hangisi önce dolarsa o zaman değiştirilir):

02E aralıkları yalnızca havalandırması (hava tahliyesi) hortumla kuru bir yere çıkarılmış şanzımanlar için geçerlidir; böyle bir hortum yoksa 02L aralıkları uygulanır (TraXon ve otobüsler hariç). Hangi sınıfların doldurulabileceğini ise ZF her şanzıman grubu için ayrıca belirtir.

Otobüslerin Ecomat otomatiklerinde de durum aynı: 14A sınıfı ATF ile sıvı 30 000 km’de ya da yılda bir, 14E ve 14F sınıflarıyla 150 000 km’de ya da üç yılda bir değiştirilir. Üstelik 14A ya da 14B’den uzatılmış aralıklı sıvıya ilk geçişte ZF bir ara değişim ister: en geç 60 000 km’de, en fazla iki yıl içinde. Voith’ta DIWA otomatikleri için de aynı mantık var: H55.6335 sıvısı en fazla 60 000 km, H55.6336 sıvısı en fazla 120 000 km kullanılır; üst sınıf sıvı, yağ üreticilerinin verilerine göre alt sınıfı da kapsar, kesin aralık ise şanzıman tipine de bağlıdır.

02B sınıfı yağı doldurup 02E aralığıyla değiştirmek, onu ZF’nin izin verdiğinin en az üç katı süre kullanmak demektir. Aynı listelerden bir şey daha: yağa sonradan eklenen her türlü katkı maddesi onu öngörülemez biçimde değiştirir, bu yüzden ZF bunlara izin vermez ve yol açtıkları hasardan sorumlu olmaz.

Kamyon kodları: MAN, Mercedes-Benz, Volvo, Scania, Allison

Kamyon üreticileri kendi kodlarını yazar ve her birinde kodlar ünitelere göre ayrılır:

MAN 341, senkromeçli şanzımanlar için yağlarda görünür (MAN’ın kendi GL-4 sınıfı 80W yağı), MAN 342 tahrik aksları ve son tahrik dişlileri için yağlarda (GL-5), MAN 339 ise ATF’lerde. Numaranın ardından gelen tiplerin (Z2, E3, M3 vb.) ne anlama geldiğini MAN’ın kamuya açık belgelerinde bulamadım; o yüzden tipi “benzer” bir kodla değil, araç dokümantasyonuyla karşılaştırın.

Mercedes-Benz 235.x spesifikasyonları şanzıman ve aks dişli yağlarıdır, 236.x ise ATF. Grup bölündükten sonra kamyon spesifikasyonları da, motor yağı spesifikasyonları gibi (kamyon için yağ makalesine bakın) DTFR adlarını aldı: 12 aks yağları, 13B manuel şanzıman yağları, 13C ATF.

Volvo, kodun neden ünite ile birlikte okunduğunu iyi gösterir. Volvo’nun I-Shift şanzımanları için 75W-80 yağı (97307, 97318) daha eski VT şanzımanlarına da uyar, ama Volvo bunu overdrive’lı (ATO) şanzımanlarda açıkça yasaklar; onlar 75W-90 sürümünü ister. Otomatiklerde de, Allison dahil, yasaktır. Aynı marka, aynı çekici modeli, iki farklı yağ.

Scania 2017’de aks yağlarını (A harfi) ve şanzıman yağlarını (G harfi) birbirinden ayırdı. Eskiden evrensel olan STO 1:0 artık aks yağıdır, ama 2017 öncesi üretilmiş araçların şanzımanlarında hâlâ kullanılabilir.

Allison, karayolu otomatikleri için TES 668 sıvılarını önerir; TES 295, TES 468 ve TES 389 onaylı olmayı sürdürür, ama Allison burada da bir sonraki bakımda 668’e geçmeyi düşünmeyi tavsiye eder. Allison her spesifikasyon için onaylı sıvıların listesini yayımlar; gerçekten onaylı bir sıvının teknik föyünde de çoğunlukla onay numarası yazar. Kataloğumuzdaki ATF bidonlarında “Allison C-4” ifadesinin ardından neredeyse her zaman “uygundur” gelir.

Şanzıman yağı nasıl kontrol edilir

1. Ünitenin plakası ve araç kılavuzu. 01 ve 02 listelerine giren ZF şanzımanlarında liste numarası fabrika plakasında yazar. Diğer üniteler için ZF bunu vaat etmez; kodu sınıfı ya da tipiyle birlikte aracın kılavuzunda ya da servis dokümantasyonunda arayın.

2. Yalnızca liste numarası değil, sınıf. Harfsiz “TE-ML 02” yarım koddur: 02B, 02L ve 02E’nin aralıkları farklıdır.

3. Onaylı mı, yoksa “uygundur” mu? Kataloğumuzda ZF kodları daha sık onay olarak geçer; Mercedes-Benz 235/236 spesifikasyonları ise tersine, neredeyse iki kat daha sık “uygundur” olarak, yani yağ üreticisinin kendi beyanı olarak yer alır. Geçerli ZF yağlayıcı listeleri herkese açıktır: yağı adı ve ZF numarasıyla arayın. ZF bazı sınıfları ürün listesi olmadan yalnızca gereksinimlerle tanımlar. Örneğin 07A için bu API GL-5, MIL-PRF-2105E, SAE J2360’tır; bu yüzden bidonda “07A” neredeyse her zaman “uygundur” ibaresiyle birlikte geçer.

4. Aralık, doldurulan yağın sınıfına göre. Aracın geçmişi bilinmiyorsa tablodaki en uzun aralığa göre değil, daha kısa olana göre değiştirin.

Bir kez daha söyleyeyim: şanzıman yağı, bidondaki kod sayısına göre değil, ünitenize yazılmış koda göre seçilir: eksiksiz, yani listesi, sınıfı ya da tipiyle birlikte. Satıcı sizi sekiz ZF kodlu yağın “her yere gideceği” konusunda temin ediyorsa cevap basit: test edildiği ünitelere gider. Sizinkinin de aralarında olup olmadığını şanzımandaki plaka ya da araç kılavuzu söyler.