Bugün antifriz: G12evo, G13 ve rengin neden hiçbir şey söylemediği

Antifrizlerin “eski” ve “yeni” olduğu kabul edilir: yeşil ya da mavi, bir tür Tosol; kırmızı “modern”; genleşme kabında kırmızı varsa eklenecek olan da kırmızı. Pazardaki satıcılar bu teoriyi hevesle destekliyor, raflarda ise bu arada mor, sarı ve pembe bidonlar da belirdi. Oysa renk, sıvının bileşimi hakkında neredeyse hiçbir şey söylemez. Boya her şeyden önce seviyenin genleşme kabında görünmesi için eklenir; motorunuzu koruyan şey renkle değil, etiketin üzerinde, üretici onayı olarak yazar.

Motorun neden antifrize ihtiyaç duyduğu ve yerine neden su doldurulamayacağı antifriz nedir yazısında anlatıldı. Burada ise sıvıların kendilerinin nasıl değiştiği ve bunların arasında nasıl kaybolmayacağınız konuşuluyor.

Glikol, gliserin ve su

Her antifrizin temeli değişmedi: glikolün su ile karışımı. Bu karışım tam doğru oranda hem soğukta donmaz hem de sudan geç kaynar; bu yüzden konsantre her zaman seyreltilir (ve yalnızca damıtık suyla). Genellikle etilen glikoldür, daha seyrek olarak propilen glikol.

Buradaki yenilik gliserin. Modern bir antifriz yalnızca glikol bazlı değil, etilen glikol ile gliserin karışımı bazlı da olabilir. Amerikan Test ve Malzeme Derneği (ASTM), binek araç soğutma sıvıları standardı D3306’da etilen ve propilen glikol bazlı konsantreleri ve hazır %50’lik çözeltileri ayırıyordu, sonra iki tür daha ekledi: etilen glikol ile gliserin bazlı konsantre ve hazır sıvı.

Örnek, Volkswagen’in G13’ü: glikolün bir kısmının yerini gliserin alıyor ve böyle bir sıvının üretimi daha az CO2 salımı yapıyor. Motorunuz bunu hisseder mi? Hayır. Ama araç üreticisi özellikle G13 öngörmüşse, doldurulacak olan da “aynısı, yalnızca daha ucuzu” değil G13’tür.

Katkı paketleri: Tosol’dan Si-OAT’a

Glikol donmadan ve kaynamadan sorumludur; metali korozyondan ise katkı paketi, yani inhibitörler korur. Basitçe, burada dört aile var (kabaca ortaya çıkış sırasıyla):

1. IAT, inorganik inhibitörler. Silikatlar, fosfatlar, nitritler. Klasik yeşil antifriz ve Sovyet tipi Tosol bu. Böyle bir sıvının katkıları nispeten çabuk tükenir, bu yüzden daha sık değiştirmek gerekir.

2. OAT, organik asitler. Silikatsız, uzun ömürlü. “Uzun ömürlü” antifrizler tam bu tür sıvılarla başladı.

3. HOAT ve Si-OAT, hibritler. Organik asitler artı biraz silikat. Bu kimyayı çoğunlukla Avrupalı otomobil üreticileri seçer; G12evo da bu aileye aittir.

4. P-HOAT (P-OAT), fosfatlı organik asitler. Genellikle Japon ve Koreli otomobil üreticilerinin sıvılarıdır. Organik asitlere hem silikat hem fosfat eklenmiş sıvılar da var (PSi-OAT).

Farklı katkı paketleri, belirli bir motorun metallerine, contalarına ve hortumlarına göre hesaplanmış farklı kimyadır. Bu ailelerin hiçbirinin “kendine ait” bir rengi yoktur: aynı kırmızı boya hem silikatlı hem fosfatlı bir sıvıda bulunabilir.

Peki ya Tosol? Tosol, vaktiyle Sovyet GOST’una göre yapılmış birinci aileden bir sıvıdır ve birçok kişi bu kısaltmayı bugün hâlâ kalite işareti sayar. Ama Sovyet GOST’larının %90’ından fazlası Ukrayna’da daha 1 Ocak 2019’da geçerliliğini yitirdi; yani bidonun üzerindeki “GOST’a göre” yazısı bugün güvenilebilecek bir norm değildir. Arabanız için norm, servis kitapçığındadır.

Üretici onayları: G12evo, G13 ve diğerleri

Motor yağında olduğu gibi burada da son söz otomobil üreticisinindir. Bu en açık biçimde, her sıvının hem G harfli “halk” adı hem de TL 774 fabrika standardı numarası olan Volkswagen örneğinde görülür:

• G11 (TL 774 C) ve G12 (TL 774 D) 1990’ların sıvılarıdır; G12+ (TL 774 F) ile birlikte artık daha yenileriyle değiştirildi;
• G12++ (TL 774 G), Audi’nin verilerine göre 2005 model yılından itibaren;
• G13 (TL 774 J), 2008 model yılından itibaren, gliserinli;
• G12evo (TL 774 L), 2019 model yılından itibaren, Si-OAT hibriti.

Bugün Audi araçlarının üretim yılı ne olursa olsun üretici G12evo’ya izin veriyor (belirli bir dizel için tek bir istisnayla), elektrikli Audi e-tron’a ise yalnızca onun doldurulmasına izin veriliyor. Bu arada elektrikli araçta soğutma sıvısı bataryadan da sorumludur, bu yüzden oradaki gereksinimler kendine özgüdür (ayrıntılar için elektrikli araçlar hangi sıvılara ihtiyaç duyar yazısına bakın).

Gelelim renge. Aynı Volkswagen grubunda G11 yeşilimsi mavi, G12 kırmızı, G12+, G12++, G13 ve G12evo ise mor tonlarındadır. Aynı üreticinin dört farklı sıvısı genleşme kabında neredeyse aynı görünür, farklı üreticilerin sıvılarını söylemeye bile gerek yok.

Bu yüzden etikette G harfini ya da rengi değil, arabanızın üreticisinin tam spesifikasyonunu arayın (Volkswagen’de gerekli harfle TL 774). Araç üreticisinin onaylamadığı bir “muadil” dolduran sahibin neyi riske attığı muadiller ve ikameler hakkındaki yazıda anlatılıyor.

Karıştırmak mümkün mü ve ne sıklıkla değiştirilir

Kısa cevap: karıştırmasanız iyi olur. Farklı sıvıların katkı paketleri birbirini sevmeyebilir: karışım kararlılığını yitirir, katkıların bir kısmı çöker ya da radyatörün ve kalorifer radyatörünün ince kanallarını tıkayan jelatinimsi tortular oluşturur. Kabaca, çorba ile komposto aynı tencerede birleştirilmiş gibi: ayrı ayrı ikisi de güzel, birlikte çöpe gider. Yalnızca burada çöpe soğutma sistemi, onun ardından da aşırı ısınmadan sonra motor gidebilir.

Bütün sıvıları Volkswagen grubunun geri kalanıyla ortak olan Audi bile servis tablosunda üç durumu ayırır: bu antifrizlerden hangileri her oranda karıştırılabilir, hangileri zayıflamış korozyon koruması pahasına, hangileri ise hiç karıştırılamaz. Kabul edilebilir karışımdan sonra bile üretici sıvının değiştirilmesini önerir (kendi içinde tamamen uyumlu olanlar yalnızca G12++ ve G13’tür). Benzin istasyonundan alınmış rastgele bir bidonun uyumluluğunu ise kimse denetlememiştir.

Bu yüzden daha önce yazdığımız eski ekleme kuralları geçerliliğini koruyor: içeride ne varsa onu ekleyin (ne olduğunu bilmiyorsanız servis kitapçığına bakın ya da markanın yetkili temsilcisine sorun), çaresiz bir durumda ise damıtık su ekleyin ve ardından sistemdeki tüm sıvıyı değiştirin. Bunlara bir kural daha eklendi. Başka bir sıvıya geçiyorsanız, yalnızca tam değişimle: eski antifriz tamamen boşaltılır, sistem üreticinin prosedürüne göre suyla yıkanır ve ancak o zaman yenisi doldurulur.

Değişim aralığında ise her şey hem kolaylaştı hem zorlaştı. Uzun ömürlü sıvılar Tosol’dan çok daha uzun dayanır ve birçok araçta servis kitapçığına göre ilk değişim ancak yıllar sonra gelir. Audi servis bülteninde sıvısının hiç değiştirilmesine gerek olmadığını bile yazıyor. Ama bu, sağlam bir sistemdeki doğru sıvı için geçerlidir. Antifriz bulanıklaştıysa, kahverengileştiyse, içinde tortu belirdiyse ya da birkaç ekleme sonrası kapta artık ne olduğu belli değilse, hiçbir süreyi beklemeden değiştirin. Aynı şey bakım geçmişini bilmediğiniz ikinci el araç için de geçerli.

Sonuç olarak antifriz de motor yağı gibi seçilir: renge ya da etiketteki “antifriz” sözcüğüne göre değil, otomobil üreticisinin onayına göre. Kırmızı mı mor mu olduğu ise bidon tasarımcılarının derdi olsun.

Ayrıca okuyun:

• Soğutma sıvısı neden değiştirilir?
• “Orijinal” işletme sıvıları nedir?