ZF TE-ML, MAN 341, MB 236: co oznaczają aprobaty olejów przekładniowych?

Odwróćcie kanister mineralnego oleju 80W-90 i przeczytajcie etykietę z tyłu: ZF TE-ML 02B, 05A, 12L, 12M, 16C, 17H, 19B, 21A, dalej MAN 341, MAN 342 i Scania STO. Osiem kodów od samego tylko ZF, a sprzedawca podaje to jako argument: „Im więcej kodów, tym lepszy olej”. Brzmi logicznie. W rzeczywistości długa lista mówi tylko tyle, że olej badano pod kątem wielu różnych zespołów, a dla waszego zespołu liczy się wyłącznie to, co zapisano właśnie dla niego na tabliczce agregatu albo w książce serwisowej.

Czym płyny do automatów różnią się od olejów do skrzyń manualnych, opisano już w artykule o płynach do skrzyń biegów, a klasy API i lepkość według SAE – w artykule o oleju przekładniowym GL-4 i GL-5. Tutaj zajmiemy się kodami producentów skrzyń, mostów i ciężarówek.

Jak czytać kod ZF TE-ML

ZF TE-ML z numerem to lista środków smarnych ZF, a każdy numer należy do osobnej rodziny zespołów. Oto listy, które najczęściej pojawiają się na kanistrach:

List 08 i 09 (mechanizmy kierownicze) ZF od 1 kwietnia 2015 roku nie prowadzi: teraz są to listy Boscha.

Litera po numerze to klasa środka smarnego w obrębie jednej listy, a w każdej liście litery znaczą co innego. W TE-ML 05 klasa 05A to olej przekładniowy, a 05C – olej z dodatkami do samoblokujących mechanizmów różnicowych. W listach 03 i 04 klasy 03D i 04D to ATF, a 03A i 04A – oleje silnikowe. A w TE-ML 12 klasa 12G to w ogóle smar plastyczny. Czyli 21A i 14A nie mają ze sobą nic wspólnego poza literą.

Każdy zatwierdzony olej ma na liście numer w rodzaju ZF004860: „ZF” i sześć cyfr. Numer należy do jednej receptury i zdarza się, że ten sam numer widnieje przy czterech klasach z różnych list. Aprobata obowiązuje 12 miesięcy i jest przedłużana tylko wtedy, gdy producent oleju potwierdzi, że receptura się nie zmieniła, a każda nowa wersja listy zastępuje wszystkie poprzednie (jak to sprawdzać – w artykule jak sprawdzić aprobatę oleju).

Dlaczego kodów jest tak dużo

Osiem klas ZF z początku artykułu pochodzi z karty technicznej jednego mineralnego oleju 80W-90: skrzynie ciężarówek (02B), mosty maszyn budowlanych (05A), mosty autobusów i ciężarówek (12L, 12M), pojazdy szynowe (16C), wózki widłowe (17H), skrzynie rozdzielcze (19B) i ciągniki (21A). Stąd też najczęstsze kody w naszym katalogu – 21A, 05A, 17B, 19B, 12L: z reguły to zwykłe oleje przekładniowe 80W-90 lub 75W-90, które producent przeprowadził przez kilka list. A 03D, 04D, 14A i 17C widnieją na płynach ATF, które ZF dopuszcza do automatów Ecomat, wózków widłowych, przekładni okrętowych i skrzyń terenowych. W listach ciągnikowych 06 i 21 są jeszcze uniwersalne oleje ciągnikowe, oleje silnikowe i ATF; dlaczego do skrzyni z mokrymi hamulcami nie wlewa się „tego, co zostało w beczce”, wyjaśnia artykuł o oleju do maszyn.

ZF w większości list wprost ostrzega: wykaz tylko dokumentuje środki smarne sprawdzone pod kątem zgodności z jej zespołami i nie oznacza rekomendacji ani przewagi jednego środka nad drugim. Zatem osiem kodów to nie „osiem poziomów jakości”, tylko osiem klas dla różnych zespołów, a dla każdego zespołu waszego pojazdu liczy się wyłącznie ta klasa, która jest dla niego zapisana.

Dotyczy to także aut osobowych. Klasy 11A i 11B w TE-ML 11 (albo, bez wykazu, mineralny płyn ATF według dawnych specyfikacji Dexron II/III) to płyny wyłącznie do starych trzy- i większości czterobiegowych automatów ZF. Nowsze pięcio-, sześcio-, ośmio- i dziewięciobiegowe automaty (oraz czterobiegowy 4HP20) zalewa się płynem specjalnym (poszczególne wersje 5HP18 są wyjątkiem), a przy wymianie ZF odsyła do numeru oryginalnego płynu producenta auta. Choć ZF nazywa te skrzynie bezobsługowymi, płyn radzi wymieniać po 150 tys. km, a w ciężkich warunkach albo przy nieznanej historii – wcześniej. Więcej – w artykule o uniwersalnym płynie ATF.

Interwał wymiany jest przypisany do klasy

Długi interwał w listach ZF daje klasa oleju, a nie „dobra” skrzynia. Oto co ZF pisze dla skrzyń według TE-ML 02 (olej wymienia się po osiągnięciu tego limitu, który nastąpi wcześniej):

Interwały 02E obowiązują tylko dla skrzyń z odpowietrznikiem wyprowadzonym wężem w suche miejsce; bez tego – interwały 02L (poza skrzyniami TraXon i autobusami). A jakie klasy w ogóle wolno zalewać, ZF podaje osobno dla każdej grupy skrzyń.

Tak samo jest z autobusowymi automatami Ecomat: z ATF klasy 14A płyn wymienia się po 30 000 km albo co roku, z klasami 14E i 14F – po 150 000 km albo raz na trzy lata. Co więcej, przy pierwszym przejściu z 14A lub 14B na płyn o wydłużonym interwale ZF wymaga wymiany pośredniej: do 60 000 km, najpóźniej po dwóch latach. U Voitha dla automatów DIWA jest podobnie: płyn według H55.6335 – do 60 000 km, według H55.6336 – do 120 000 km, a płyn wyższej klasy, według producentów olejów, pokrywa niższą; dokładny interwał zależy też od typu skrzyni.

Zalać olej klasy 02B i wymieniać go według interwału 02E oznacza jeździć na nim co najmniej trzy razy dłużej, niż pozwala ZF. I jeszcze jedno z tych samych list: wszelkie dodatki wlane później do oleju zmieniają go w sposób nieprzewidywalny, dlatego ZF ich nie dopuszcza i nie odpowiada za wyrządzone przez nie szkody.

Kody ciężarowe: MAN, Mercedes-Benz, Volvo, Scania, Allison

Producenci ciężarówek mają własne kody i u każdego dzielą się one według zespołu:

MAN 341 widnieje na olejach do skrzyń synchronizowanych (własny olej MAN 80W klasy GL-4), MAN 342 – na olejach do mostów napędowych i przekładni końcowych (GL-5), MAN 339 – na ATF. Co oznaczają typy po numerze (Z2, E3, M3 i tak dalej), w publicznie dostępnych dokumentach MAN nie znalazłem, więc typ sprawdzajcie w dokumentacji pojazdu, a nie z „podobnym” kodem.

Arkusze Mercedes-Benz 235.x to oleje przekładniowe do skrzyń i mostów, 236.x – ATF. Po podziale koncernu arkusze ciężarowe, tak jak silnikowe (zob. artykuł o oleju do ciężarówki), dostały nazwy DTFR: 12 – oleje do mostów, 13B – oleje do skrzyń manualnych, 13C – ATF.

Volvo dobrze pokazuje, dlaczego kod czyta się razem z zespołem. Jego olej 75W-80 do skrzyń I-Shift (97307, 97318) nadaje się też do starszych skrzyń VT, ale Volvo wprost zabrania stosowania go w skrzyniach z nadbiegiem (ATO), które wymagają wersji 75W-90, oraz w automatach, w tym w skrzyniach Allison. Ta sama marka, ten sam model ciągnika – dwa różne oleje.

Scania od 2017 roku rozdzieliła oleje do mostów (litera A) i do skrzyń (litera G). Dawna uniwersalna STO 1:0 należy teraz do mostów, choć w skrzyniach pojazdów wyprodukowanych przed 2017 rokiem można jej jeszcze używać.

Allison do swoich drogowych automatów zaleca płyny TES 668; płyny TES 295, TES 468 i TES 389 pozostają zatwierdzone, ale i tu Allison radzi rozważyć przejście na 668 przy najbliższej obsłudze. Dla każdej specyfikacji Allison publikuje listę zatwierdzonych płynów, a w karcie technicznej płynu naprawdę zatwierdzonego z reguły podany jest numer zatwierdzenia. Napis „Allison C-4” na kanistrach ATF w naszym katalogu prawie zawsze pojawia się po słowie „odpowiada”.

Jak sprawdzić olej przekładniowy

1. Tabliczka agregatu i instrukcja pojazdu. Na skrzyniach ZF według list 01 i 02 numer listy podany jest na tabliczce fabrycznej. Dla innych zespołów ZF tego nie obiecuje, więc kod razem z klasą albo typem szukajcie w instrukcji lub dokumentacji serwisowej pojazdu.

2. Klasa, a nie tylko numer listy. „TE-ML 02” bez litery to pół kodu: 02B, 02L i 02E mają różne interwały.

3. Zatwierdzone czy „odpowiada”. W naszym katalogu kody ZF częściej figurują jako aprobata, a arkusze Mercedes-Benz 235/236 – przeciwnie, prawie dwa razy częściej jako „odpowiada”, czyli oświadczenie samego producenta oleju. Aktualne listy środków smarnych ZF są publicznie dostępne: szukajcie oleju po nazwie i numerze ZF. Niektóre klasy ZF definiuje wyłącznie przez wymagania, bez wykazu produktów. Na przykład dla 07A to API GL-5, MIL-PRF-2105E, SAE J2360, dlatego „07A” na kanistrze prawie zawsze pojawia się po słowie „odpowiada”.

4. Interwał – według klasy zalanego oleju. Historia pojazdu nieznana – wymieniajcie według krótszego interwału, a nie według najdłuższego z tabeli.

Jeszcze raz powtórzę: olej przekładniowy dobiera się według kodu zapisanego dla waszego zespołu – w całości, z listą, klasą albo typem – a nie według liczby kodów na kanistrze. A jeśli sprzedawca zapewnia, że olej z ośmioma kodami ZF „pójdzie wszędzie”, odpowiedź jest prosta: pójdzie do tych zespołów, dla których go badano. Czy jest wśród nich wasz, powie tabliczka na skrzyni albo instrukcja pojazdu.