Zatwierdzony, spełnia, zalecany: jak sprawdzić aprobatę oleju?

W książce serwisowej stoi MB 229.51. Na półce dwa kanistry, na obu ten sam numer, tylko na jednym obok widnieje słowo „approved”, a na drugim „meets the requirements”. Sprzedawca zapewnia, że to jedno i to samo, a ten drugi jest jeszcze tańszy. Znacie to? Tak naprawdę za tymi dwoma napisami stoją różni ludzie: za pierwszym – producent samochodu, za drugim – wyłącznie producent oleju.

Czym jest aprobata i dlaczego to nie miara jakości, tylko wąska specjalizacja oleju, wyjaśniam w artykule czym są aprobaty olejów. Jak prawdziwa aprobata wygląda na etykiecie („approved”, „Freigabe”) i czym różnią się od niej „suitable for” czy „exceeds”, piszę w artykule o nowych aprobatach producentów. Tutaj chodzi o coś innego: jak sprawdzić napis, nie wierząc na słowo ani etykiecie, ani sprzedawcy. Nawiasem mówiąc, właśnie dlatego w naszym katalogu olejów wiersze „Aprobaty producentów” i „Spełnia wymagania” są rozdzielone: ten sam VW 505 00 u jednych olejów figuruje w pierwszym wierszu, a u wielu innych – tylko w drugim.

Kto odpowiada za każde oznaczenie

Zasada jest prosta: za każdym napisem na kanistrze stoi ktoś, kto za niego odpowiada, i jest miejsce, gdzie można to sprawdzić. Jeśli takiego miejsca nie ma, zostaje tylko słowo producenta oleju.

Aprobata producenta samochodu: szukajcie wpisu, nie napisu

Aprobata istnieje nie na etykiecie, tylko na liście producenta samochodu. Etykietę wydrukuje każdy, a na listę można trafić dopiero po badaniach, których wymaga producent samochodu.

Mercedes-Benz prowadzi publiczny wykaz zatwierdzonych olejów do aut osobowych według numerów swoich arkuszy specyfikacji (229.5, 229.51, 229.52 i tak dalej), a Daimler Truck – osobny wykaz dla ciężarówek. Zwróćcie uwagę, jak jest zbudowany wykaz dla aut osobowych: w każdym wpisie stoi dokładna nazwa handlowa oleju, firma i z reguły jedna jedyna lepkość. Czyli zatwierdzona jest nie marka i nie linia, tylko konkretny olej o konkretnej lepkości.

ZF publikuje swoje listy olejów przekładniowych TE-ML w otwartym dostępie (aftermarket.zf.com/lubricants): każdy zatwierdzony olej ma tam numer w formacie ZF000000, a każda nowa edycja listy zastępuje wszystkie poprzednie. Co oznaczają same numery list i litery klas, wyjaśniam w artykule o aprobatach ZF TE-ML.

Porsche wydaje zestawienia zatwierdzonych olejów, w których przy każdym oleju stoi lepkość, region sprzedaży i data, do której aprobata obowiązuje. To biuletyny serwisowe, a nie strona dla wszystkich: mają je dealerzy Porsche.

A jeśli publicznej listy nie ma? Bywa i tak. Wtedy poproście importera lub producenta oleju o kopię pisma z aprobatą od producenta samochodu: widnieje w nim nazwa oleju, numer aprobaty i data. Niektórzy producenci olejów sami zamieszczają takie pisma na swoich stronach. A w autoryzowanym serwisie marki mogą powiedzieć, co dokładnie jest zapisane dla waszego silnika.

Osobny przypadek to dexos od GM. To nie aprobata w zwykłym sensie, tylko licencja. GM pisze wprost: prawdziwy olej dexos ma znak dexos na przedniej etykiecie i 11-znakowy numer licencji (z liter i cyfr) na tylnej, a bez tych dwóch oznaczeń olej nie jest licencjonowany i nie jest zalecany do aut GM. Zatem „spełnia dexos” drobnym druczkiem, bez znaku, to jeszcze nie dexos.

API, ILSAC, ACEA i JASO: kto za nimi stoi

API i ILSAC: licencja, którą da się sprawdzić

Znaki Amerykańskiego Instytutu Naftowego (API) – „donut”, „gwiazdka” i „tarcza” – nadaje system licencjonowania olejów silnikowych EOLCS, który działa od 1993 roku. Umieszczać je na kanistrze może wyłącznie firma, która uzyskała licencję. API ponadto kupuje licencjonowane oleje w sklepach i sprawdza, czy zgadzają się z deklaracją; za niezgodność licencję można cofnąć. Co oznaczają same klasy SP, SQ, GF-7A i GF-7B, wyjaśniam w artykule o API SQ i ILSAC GF-7.

A licencję może sprawdzić każdy: API prowadzi publiczny rejestr licencjobiorców z markami, lepkościami i klasami. Nie ma marki w rejestrze – znak na kanistrze niczego nie gwarantuje.

ACEA: zatwierdzenia ACEA nie ma

Tu wielu się myli. Europejskie Stowarzyszenie Producentów Samochodów (ACEA) olejów nie bada i nie zatwierdza, tylko ustala wymagania. W swoich wymaganiach ogólnych ACEA wprost zaznacza, że deklaracje zgodności z jej klasami składa się na podstawie samocertyfikacji. Czyli producent oleju sam zleca badania i sam deklaruje klasę – co prawda według zasad: badania w akredytowanych laboratoriach i obowiązkowe przestrzeganie kodeksu ATIEL (technicznego stowarzyszenia europejskich producentów środków smarnych), a klasę deklarować może tylko producent oleju, który podpisał list zgodności EELQMS, europejskiego systemu kontroli jakości olejów silnikowych. Zarejestrować swoją deklarację na stronie ACEA stowarzyszenie jedynie zaleca.

Zatem „zatwierdzone przez ACEA” na kanistrze to w najlepszym razie nieścisłość: nie ma tam komu zatwierdzać. Klasa ACEA to obietnica producenta oleju i można jej ufać dokładnie tak, jak ufacie samemu producentowi. Zresztą do jakiego silnika pasuje dana klasa, według samej ACEA określa producent silnika. Czym różnią się obecne klasy, przeczytacie w artykule o ACEA 2023.

JASO: zarejestrowane, a nie zatwierdzone

W japońskich klasach JASO schemat jest pośredni: producent oleju sam bada swój olej i deklaruje klasę, ale deklaracja jest rejestrowana, a olej dostaje kod. Japońskie Towarzystwo Olejów Smarowych (JALOS) prowadzi publiczne rejestry olejów do silników dwusuwowych, olejów motocyklowych, olejów do diesli klas DH i DL, a także olejów do benzynowych silników samochodowych. Jak czytać ramkę JASO na kanistrze, wyjaśniam w artykule o olejach motocyklowych JASO.

Pięć pułapek

1. Region. Aprobata może obowiązywać nie wszędzie. Dla benzynowych silników BMW bez filtra cząstek stałych Longlife-04 jest dozwolony wyłącznie w krajach Unii Europejskiej, a także w Szwajcarii, Norwegii i Liechtensteinie; poza nimi takie silniki potrzebują innej aprobaty, z reguły Longlife-01. Dla diesli i dla benzynowych silników z filtrem cząstek stałych takiego ograniczenia nie ma. Liczy się kraj, w którym auto jeździ, a nie ten, w którym je kupiono: Polska jest w Unii, więc u nas to ograniczenie nie przeszkadza, ale Ukraina do wykazu nie należy i benzynowemu BMW bez filtra cząstek stałych, sprowadzonemu tam z Niemiec z „europejską” książką, w której stoi Longlife-04, olej lepiej potwierdzić w oficjalnym serwisie marki.

2. Rocznik modelowy. Wykaz olejów A40 zatwierdzonych przez Porsche dotyczy aut z roczników 1997-2020. Nowsze Porsche potrzebują już innych aprobat, więc „zatwierdzone przez Porsche” na kanistrze nie znaczy jeszcze „do każdego Porsche”.

3. Termin ważności. Aprobata nie jest wieczna. Zatwierdzenie ZF, na przykład, jest ważne 12 miesięcy i przedłuża się tylko wtedy, gdy producent oleju potwierdzi, że receptura się nie zmieniła; w przeciwnym razie wygasa automatycznie. Listy się aktualizuje: nowa edycja zastępuje wszystkie poprzednie, a olej, który był na liście w zeszłym roku, dziś może z niej zniknąć. Kanister wyprodukowany wtedy, gdy aprobata była, jeszcze długo stoi na półce – a wpisu na liście już nie ma.

4. Jedna lepkość zamiast całej linii. Producent oleju może mieć aprobatę dla 5W-30 i nie mieć jej dla 5W-40 z tej samej linii, a na stronie czy w reklamie wszystkie aprobaty linii czasem zestawia się w jednym wykazie. Lista producenta samochodu jest tu jednoznaczna: zatwierdzona jest konkretna nazwa o konkretnej lepkości.

5. Stara karta techniczna. Karty techniczne olejów (TDS) są datowane, a w sieci latami krążą stare wersje. Wykaz aprobat w karcie technicznej sprzed trzech lat to nie to samo, co obowiązująca lista producenta samochodu.

Jak sprawdzić swój olej: cztery kroki

1. Książka serwisowa. Stąd bierzecie dokładny kod aprobaty dla waszego silnika, rocznika i rynku, a także lepkość. Bez tego nie ma z czym porównywać.

2. Kanister. Znajdźcie ten sam kod i tę samą lepkość, a potem spójrzcie na słowo obok kodu: co ono oznacza, widać w tabeli powyżej.

3. Lista. Znajdźcie olej w wykazie producenta samochodu (Mercedes-Benz, ZF; w przypadku Porsche – u dealera), w rejestrze API lub w rejestrze JASO – według dokładnej nazwy i lepkości. Nie znaleźliście albo stoi tam inna lepkość – to już nie drobiazg.

4. Dokument. Jeśli jawnej listy nie ma, poproście importera o kopię pisma z aprobatą z datą albo dopytajcie w autoryzowanym serwisie.

Powtórzę jeszcze raz: decyduje wymóg producenta waszego samochodu, a sprawdza się go nie po napisie na etykiecie, tylko po wpisie na liście tego, kto aprobatę wydał. A jeśli na kanistrze jest tylko „spełnia wymagania”, a sprzedawca przysięga, że to to samo, zapytajcie, czyj podpis stoi pod tymi wymaganiami. Decyzja należy do Was, ale dla auta na gwarancji odpowiedź z reguły jest oczywista.